In en om Assen





Anne Doornbos



Barg oe maor, ie lillijk wicht van Spies


Info op woestenledig d.d. 2 april 2012


Een gedicht gericht aan Liesbeth Spies, de minister die het Nedersaksisch gemompel van voorbijgaande aard vindt:


"Wat oons hier bij mekaor brèengt is de taol
en ok de pries die Sijpersma dommiet offreert.
’t Is lente, maor de wind is kold en schraol,
en hielemaol veur elk die ’t Nedersaksisch adoreert.
Want nou Den Haag de streektaol slim schoffeert
lek hiel dit veurjaor enkel kold en gries,
asof de hemel aal maor zachies reert,
in traonen deur dat malle wicht van Spies.

Wel ’t niet begrep zeg ik het nog een maol:
wat wij hier vuult, hoe wij oons prissenteert
komt samen in die iewenolde taol
deur lief en leed en tieden slim verweerd.
Enkel begrip is veur oons al wat weerd,
maor in de Randstad bent ze niet goed wies.
Een muur van onwil is ’t wat oons frustreert
en ’t bouwbedrief is van dat wicht van Spies!

Erkenning is vanzölf niet ’t slot van het verhaol,
as wij niet zunig bent giet het verkeerd.
Een taol sprek niet vanzölf, en is niet doodnormaol,
dus wordt het tied dat wij oons, schrievers, weert.
Want as het riek oons in het diepst bezeert,
dan kriegt wij stoet en koffie in ’t karbies.
Den Haag zal heuren dat wij anmarcheert,
ja, barg oe maor, ie lillijk wicht van Spies!

En as zij zich niet rappies nog bekeert,
al is ze ok minister Liesbeth Spies,
dan is heur loopbaon vanof nou mankeerd,
want dan kreg ze de allerleste Zoorholtpries!"


Column; Anne Doornbos. Een, 11 december 2002


Column, uutspreuken ter gelegenheid van de prissentaotie van het onderzuuk: ‘Drenthe door, demografie en dorpshuizen’ op 12 december 2002 in Paoterswolde.

Het underzuuk weu verricht deur STAMM, provinciale organisaotie veur de ontwikkeling van het welzijnsbeleid in Drenthe, en hef een veurwoord van Relus ter Beek, de commissaoris van de Keunigin.

Bij het symposium over het underzuuk weu ok afscheid neumen van de onderzuukstak van STAMM, die over giet naor de provincie.


Over demografie en andere ongemakken

Doe ik vraogd weu veur een bijdraoge an dizze STAMM-bijienkomst heb ik gien moment huven nao te denken. Het was Afien Valkenborg, die ik nog ken uut Noordenveld, die mij op aandere gedachten bracht hef. Ik heb ien veurwaorde steld: ik doe het in de streektaol. Dat was gien probleem, aldus Afien, want iederiene die ofkomp op een symposium over Drentse dörpshuzen, kan het Drents vanzölf verstaon. Aj mij dus niet verstaon kunt, bin ie op de verkeerde bijienkomst.

Ik zal uutleggen waorum ik niet zoveul vuulde veur dit praotie. Ik heb nou ienmaol gien hoge dunk van gegoochel met cieferties. En dit signalement stiet der vol met. Dat benemp mij vortdaolik de lust tot lezen. Het is net as het gemiddelde gemeenteraodslid die de neie begroting in haanden kreg. Hij of zij bekiekt het evenpies en bedenkt dan dat het grös der neudig weer ies of mut. Zo vergung het mij toen ik dit rapport toezunden kreeg. Ik gao het grös meien, dacht ik.

Maor ja, het vreur dat het knapte en dan valt der niet zoveul te meien. Dus heb ik het lezen. Knap daon, dacht ik, toen ik het uuthadde. Maar toch wat teveul gegoochel. Der is van alles uut te halen. Ik maak dat op het wark ok vaok met. Een dik rapport met veul cieferties hef veur een politicus dezölfde functie as een lanteernpoal veur een zuuplap: niet veur licht in de duusternis, maor om zich an vast te holden.
Met statistieken valt zowat alles te bewiezen, desnoods de waorheid.

Maor, zo ben ik dan ok wel weer, as ik jao zeg, maok ik mij der niet met een glad praotie van of. Ik doe mien best om wat zinnigs te berde te brengen, al was het allennig maor om een zuver geweten te hebben as ik de bijbeheurende boekenbon dommiet in de boekwinkel van Daan Nijman in Roon stao te verzulvern.
Net as het rapport zölf heb ik mien verhaol opbouwd uut drei delen. In het eerste deel fileer ik genaodeloos het rapport zölf. Veurdat het tweide deel begunt, waarin ik op basis van eigen onderzuuk concrete maotregels angeef um de trend te keren, geef ik de saomenstellers van het rapport de gelegenheid om de zaol te verlaoten en deskundige hulp in te roepen, dan wel zich spontaon te bezupen.

In het daarde en leste deel leg ik uut wat der mis is met de rooms-katholieken uut Erica in de jaoren vieftig, om of te ronden met een toegift, ok net as in het rapport. Daor is het een fietsroute deur Drenthe, in mien geval is dat met een positieve kiek op dezölfde katholieken en hun bijdraoge an mien lichamelijke en geestelijke ontwikkeling. Dit om in ieder geval de katholieke anwezigen een excuus te geven het end van mien verhaol ok met te maoken.


Eerste deel

Toen ik het rapport uut had, ben ik een poosie stil west van bewondering. En van geluk. Want ik wös nou zeker: ik ben niet gek. Ik wös het allemaol al lang. Het ienige was dat ik het nooit opschreven had. Dat hadden de onderzukers daon. Lof, lof en nog ies lof.
Dat mut vast slim veul voldoening geven: opschrieven wat iederiene al wet. Ik zal daorvan evenpies een paor veurbeelden geven.

1.In de kleine dörpen is het aantal veurzienings ok hiel klein.
2.In de grote is het groter.
3. De cafés en de banken bint al zowat hielemaol verdwenen uut de kleinste dörpen.

Ik woon in Een. Een dörp van niks, op de raand van Drenthe. Met de Zwartendieksterschaans as de leste veurpost van de Drentse beschaving tegen de Friezen, een volk waorvan Driek van Wissen zo mooi schreven hef dat

"als Holland winters is getooid
en wij van kou welhaast verrekken,
blijkt Friesland dichtbevolkt met gekken,
die 's winters gekker zijn dan ooit."

Ook veur Friezen is er bij het begun van het tweide deel ruumte om zich te gaon bezupen.
Een dus. Met twei schoelen, een dörpshuus, een café, een voetbalveld, een iesbaon en veul verienings. Waoronder oonze onvolprezen sportveriening SV Een. In stilte hoop ik nog aaltied dat ze nog ies metdoet aan het KNVB-bekertoernooi en dan loot tegen het tweide elftal van Willem II uut Tilburg. En dan as uutslag: Willem II 2-Een 1:1-1. Maor dit tussendeur.

Bij de intocht van Sunterklaos had Plaotselijk Belang 128 cadoogies neudig veur de schoelkinder. Ofwel: een stijging van 80 procent sinds 1998.
Vier kilometer wiederop op de zölfde zaandrug langs het Groote Diep lig Stienbargen. Het hef gien schoele meer, gien dörpshuus, gien café, gien voetbalveld. Nog een paor verienings. Wel een hunebed, maor dat kuj al een hiele tied met goed fatsoen gien gemeenschapsveurziening meer numen.

Sunterklaos komp der al jaoren niet meer, daorveur is het aantal geleuvigen te klein.
As de saomenstellers een keer met mij metfietst waren van Een naor Stienbargen en terugge dan hadden we 't rapport onderweg al of had.
Ze hadden het beste kunnen begunnen hun eigen fietstocht te fietsen. Tegen de tied dat ze in Hoogersmilde waren wössen ze al genog. In 't lest had Relus ter Beek ok nog even een stukkie met kunnen trappen veur het veurwoord en klaor was Kees.


Tweide deel

Ik neem evenpies een slokkie water, want het stoort as het volk tiedens het verhaol vortlöp. Daor gaon we weer.

Het rapport gef natuurlijk allerhaande zinnige verklaorings en ciefers. Het kan een mooi opstappie wezen naor een goeie veurtgezette discussie over het plattelaandsbeleid in Drenthe. Veural veur politieke partijen in dizze verkiezingstied is het spek veur 't bekkie. Nee, het is wis en zeker een wichtig rapport. Ik kan dat rustig zeggen nou de schrievers naor buten wankeld binnen. Bovendien had ik Luuk Rabbers, oonze veurzitter van het STAMMbestuur beloofd ook iets positiefs te zeggen, waorvan akte.

Maor ik bleef zitten met een onbestemd gevuul. Nao een paor slaopeloze nachten besefte ik waor dat deur kwam.
Ik mis een analyse van de oorzaoken. Waordeur is dit nou allemaol kommen? Waorum trekt jongeren vort? Waorum vergriest het dörp?
Dizze vraogen leuten mij niet meer lös. Ik mus weten hoe dat zat.
En ik ben der uut. Ik weet het. Ik heb weekenden lang van alles lezen, in een vlaog van absolute zelfoverschatting en verstandsverbiestering zölfs het pruufschrift van Hans Elerie.

Ik heb meer as tweihonderd Drenten van boven de zumtig interviewd en de gegevens die dat opleverde statistisch bewarkt. Ik zol zo met kunnen met de onderzuukstak van STAMM naor de provincie, zo vuul ik mij nou ongeveer. En hier is het risseltaot:
De ontvolking van het platteland hangt saomen met de komst van de combine (das een maaidorser in 't Hollands) en het kuulgras in plaots van het gebruken van het heui as wintervoer veur koeien.

Veur de komst van de combine in 1958 lag het aontal geboorten per 1000 vrouwen tussen de 15 en 45 jaor ruum 310 % hoger as 10 jaor dernao. Het riegelde van de grote gezinnen waor ok nog aaltied wel plek was veur opa en opoe. Het aontal combines per 100 boeren nam in dezölfde periode toe van 1, 3 tot 38. Ik heb bij dizze berekenings gebruuk maakt van rangcorrelatie analyse en ik kan joe verzekern: de genuumde saomenhang is statistisch significant.
De oorzaok is verbluffend ienvoldig: met de combine verdween de opslag van ongedörst graon uut de schuren en van de essen. Gien stro meer, en deur het kuulgrös gien heuibargen meer.

En dizze plekken weuden deur meer as 75% van de geinterviewden opgeven as de plek waor ze mekaor echt hadden leren kennen.
Daorum is mien anbeveling ok zo simpel: voer de zölfbinder en de cooperatieve dörsmesiene weer in. Zo ontstaon vanzölf hiele mooi jop's, wat stiet veur jongerenontmoetingsplek.
Weg vergriezing! Op joen zestiende met joen verkering het kaf in duken!


Daarde deel

Ik ben geboren en opgruid in Erica. En ik ben griffermeerd. In deel drei van dit rapport staon warkelijk alleraordigste stukkies over acht Drentse dörpen.
Ok over Erica, een katholieke enclave in het veen, schreven deur Hans van Os. Want hij komp der ok weg. En hij was katholiek. En wat schref die van Os?
Ik citeer: Het dorp Erica telde in onze beleving twee groepen: katholieken en protestanten.

Feitelijk was dat niet juist want het protestantse volksdeel bestond uit een hervormde en gereformeerde gemeenschap en een groep onkerkelijken. Maar voor ons waren het allemaal andersdenkenden. Wij hadden het ware geloof, zij zaten fout. Einde citaot.
Kiek, en daor hebben we nou het probleem. Die roomsen wussen wel beter, maor toegeven, ho maor. Veertig jaor laoter kan die van Os het nog niet over de lippen kriegen. Terwijl hij toen ok al drommels goed wös dat het enige, echte en waore geleuf allennig en uutslutend bij de griffermeerden te kriegen was.


Toegift

Ik heb een posie verkering had met een katholiek wichie. Prachtige naozummerse middagen hebt wij deurbracht in het pastoorsbos en in de roggebulten van Henk Wellen, boer, katholiek en oonze buurman. Het was enkel en allent an heur wekelijkse gang naor de biechtstoel te danken, dat ik mien anbeveling van hier boven niet zölf in praktiek brengen kon. Maor deur heur kreeg ik weet van een grootse toekomst as man.

Geleuven veur griffermeerden was een ernstige zaok. Zwaor ok. Relativeren was der nog niet bij.
Op een zunnige mörgen in juni fietsten wij naor de kerk. Het had die nacht slim regend. Veur an de weg langs de vaort stun Henk Wellen geuties te spitten tussen zien eerappels om het waoter vort te laoten lopen.

Wij stopten. Moei 'j niet naor de mis, Henk, vreugen wij, bezörgd veur zien zieleheil.
Henk stopte met spitten, rechtte de rugge en zee: As oonze Lieve Heer mij op zundag in de karke wil hebben, mut hij het op zaoterdagaovend niet zo laoten regenen.

Dat brengt mij op mien leste gedachte: as der dan toch statistici neudig bent, laot die dan maor katholiek wezen.


Info op Wikipedia


Biografie Anne Doornbos

Anne Doornbos (Erica, 28 juli 1948) is een Drèents schriever en bestuurder.


Opgruien en wark

Doornbos is opgruid op de boerderij van zien olders op Erica. Nao de HBS hef e studeerd an de sociaole academie in Grunning en Nijmegen. In Emmercompas en Emmen hef e in 't jongerenwark zeten. Op Et Vene was e directeur van een welzijnsinstelling. Tegenswoordig is e gemientesikketaoris van de Noord-Drèentse gemiente Noordenveld. Hi'j woont in Eein.

Doornbos is wieder ok veurzitter - vanof 2006 - van uutgeverij Het Drentse Boek. In dizze hoedaonigheid hef hi'j metwarkt an de totstandkoming van 't Huus van de Taol. Hi'j is volmacht van 't schrieverscontractpunt 't Nei Drèents Geneutschap(deur hum opricht met Martin Koster) en sikketaoris van de stichting Drentse Muziek Maatschappij.


Schrieveri'j en wieder

Zien eerste schrieveri'j bestund uut Nederlaanse gedichten en teksten veur schoel- en jeugdverienigingscabaret. Hi'j was oprichter en tien jaor lang tekstschriever en speuler van 't Heerenveens Ambtenaoren Cabaret.

Kört veur de ieuwwisseling is Doornbos Drèents gaon schrieven. Zien vertellegies, gedichten en columns hebt onder aandere in 't letterkundig tiedschrift Roet staon; een antal gedichten bent opneumen in Scheupers van de taol: Bloemlezing van de Drèentse Schrieverij 1837-2003 (Het Drentse Boek, 2003).

Zien dichterlijke begunbundel is Een eerder laand (Het Drentse Boek, 2007), daorin vernaomelijk sonnetten staot. Belangrieke thema's bent de verbundenheid van mèensen met 't laandschop en 't verglieden van de tied. De twei besprekers in Roet waren iensludend verdield: ze vunden 't 't wark van een 'nuvere dichter' , die nog een toertien had mutten riepen: 'Gedichten van wisselnd niveau en liedteksten die veul weg hebt van traditionele volksballades.' Ze vunden hum schier um zien ienvold, met 'zinnen die argens blieft hangen en die as ie soms later nog ies kunt anhalen.' Veur later wark kiekt ze uut naor 'wat meer spanning en variatie in vorm en underwarpen'.

In 2011 verscheen Doornbos zien eerste vertellegiesbundel, Dèenken an een zebra (Het Drentse Boek). De verhalen bint vaok situeerd in de mederne Drèentse dörpsgemienschop.


Nog ien keer


Neem mij nog ien keer bij de haand,
as ik je naom niet meer zal weten
en ok mien eigen ben vergeten
en douwel met mij deur het olde laand.

Oons moe hangt net de wasse an de lien,
de rooie stienpeer stiet in volle blui,
van scheuveln woj jao nooit ies mui,
de Lanz stiet stampend veur de dörsmesien.

Een kathedraal boven de lemen deel,
in ’t stro een koor van kinderstemmen.
Langzaoman wordt hiel mien wereld heel.

Laot mij dan as eerappelrangen vergaon,
liggen as een wenakker in november.
Maor nuum mien naom, o, nuum mien naom.






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl