In en om Assen





150 jaar apotheek Karsten


Bronvermelding:
150 jaar apotheek Karsten. Tekst: F.I. Jonkman-Broekema, K.J. Karsten. Uitgave: Van Gorcum, Assen 1992.



In 1946 voegt Jan Karsten het pand rechts van de apotheek erbij


Lodewijk Napoleon gaf de aanzet

Het bezoek dat Louis Napoleon Bonaparte in maart 1809 aan Assen bracht, is van grotere betekenis geweest dan menigeen denkt. Hij was op 12 maart uitbundig ontvangen door de burgerij die ‘zindelijk gekleed’ langs de route stond en zijn stemming werd er nog beter op, toen bij zijn aankomst ook de mededeling van zijn keizerlijke broer binnenkwam dat aan ’s konings oudste zoon de hertogdommen Berg en Kleef waren toebedeeld.

Op 13 maart verleende hij Assen stadsrechten, stelde een stadsbestuur in, schonk de prille stad het Sterrebos en nog eens fl. 20.000,-  voor de bouw van 16 nieuwe huizen. Er zou bovendien een plan moeten worden opgemaakt voor een Assen met 6000 zielen. Tijdens zijn komst waren er nog maar 621. Hij zag het wel zitten met Assen. Een mooi paleisje bij het Sterrebos, een beeld van hemzelf op de Brink, de Hoofdvaart doorgetrokken naar Groningen, zodat een binnenlandse vaartweg Amsterdam -  Emden zou ontstaan. Waren dat nog ideeën die om uitvoering vroegen, hij nam ook enkele besluiten, die tot uitvoering konden komen voordat het conflict met zijn grote broer zou ontstaan.


Gosselaar was de anderen een stapje voor

Hij benoemde in mei 1810 een departementsdokter , A.J. Verhagen en een apotheker, G. Vitringa Acker, een Stellingswerver, die voor een jaartraktement van fl. 300, - op de hoek van de Nieuwe Huizen / Cingel Assen aan de eerste apotheek hielp. Het duurde tot 6 mei 1842 eer er een tweede apotheek kwam.

Toen had Assen inmiddels 3364 ingezetenen. Niet onbelangrijk was dat in dat jaar ook de eerste militairen naar Assen kwamen ter bewaking van de gevangenis. Hun komst werkte omzetverhogend voor de middenstand. Dat koning Willem 2e een paar weken na de opening van Assens tweede apotheek een bezoek aan de stad bracht, was een toeval. Het zorgde echter wel voor wat afwisseling. De tweede apotheek was gevestigd aan de toenmalige Beilerweg, later Beilerstraat en na W.O. 2 de Kerkstraat geheten.

Hiermee begint de geschiedenis van ‘Apotheek Karsten’. Het was A.F. (Albert Folkert) Gosselaar, in 1818 in Dalen geboren als zoon van een predikant, die de stap naar Assen waagde. Hij had in 1841 zijn apothekersdiploma behaald, voor een commissie waarin de Meppeler apotheker W. Brocades (later farmaceutisch fabrikant) zitting had. Zijn jongere broer F.A. (Folkert Albertus), die hem later zou opvolgen, kwam met hem mee. Later kwamen ook twee zusters bij hen inwonen. F.A. Gosselaar, die in 1858 na het overlijden van zijn broer de leiding in de apotheek overnam, had in Amsterdam een grondige wetenschappelijke opleiding genoten, waarmee hij vele anderen in Drenthe een stapje voor was.

Hij was behalve een voortreffelijk apotheker ook een zeer gewaardeerde ingezetene, wat onder meer bleek uit zijn functie als raadslid. Hij was ook president van het afdelingsbestuur Assen van de Maatschappij der Weldadigheid en secretaris van het College van Kerkvoogden van de Hervormde Kerk. Als apotheker besteedde hij veel zorg aan minderbedeelden. Na zijn overlijden verschijnt de naam Karsten in beeld, een naam die bij de Gosselaars niet onbekend was, vanwege verre familiebanden.


Een algehele verbouwing in 1963


De Karsten – periode

Rense Karsten die in 1896 de apotheek van de familie Gosselaar overnam, had in Amsterdam voor apotheker gestudeerd. Zijn examen deed hij in Groningen. Hij was in Amsterdam geboren als zoon van de eigenaar van ‘Hotel Karsten’ aan de Prins Hendrikkade, tegenover het Centraal Station. Er bestond een relatie met Drenthe, want zijn grootvader was bovenmeester geweest in Assen, onder meer in de school op de hoek Beilerstraat / Kerkplein.

In 1913 hechtte Rense Karsten officieel zijn naam aan de apotheek, die tot dusver de naam Gosselaar had gedragen. Hij was een veelzijdig man. Justitie maakte van zijn kennis gebruik voor scheikundige analyses, de gasfabriek deed dat eveneens en niet te vergeten het Wilhelmina Ziekenhuis, dat vaak zijn adviezen vroeg. Hij was daar tevens docent aan de analistenopleiding. Naast zijn verantwoordelijke baan als apotheker, was hij ook nog bijna dertig jaar regent van de gevangenis, lid van de Bioscoopcommissie, lid van de Commissie Kindervoeding en de drijvende kracht van de Drentse Wetenschappelijke Vereniging Minerva, die bijeenkomsten hield in het Parkhotel.

In zijn tijd sloot de apotheek op werkdagen ’s avonds om 8 uur, op zaterdagavond om 10 uur. En als de apotheek sloot, stak hij een sigaar op. Bij die ene bleef het nooit.


Ijzerpap

Als lid van de Gezondheidscommissie was Rense Karsten ook betrokken bij het beoordelen van de kwaliteit van water of van melk. Zo kreeg hij eens te maken met klachten van bewoners van de inrichtingen ‘Veenhuizen’ dat de gortpap niet te eten was. De klacht was terecht. Er zat teveel ijzer in, als gevolg van aanlenging met water met een te hoog gehalte aan ijzer ….

Zijn zoon Karst Jan vergezelde hem vaak naar diverse plaatsen in Drenthe. Hij hield wel van deze klusjes. “Dan zag ik nog eens wat van de provincie, want dan moest er een auto worden gehuurd”. Rense Karsten overleed op 31 januari 1941. Zijn zoon Karst Jan, die al sinds 1939 in de apotheek werkzaam was, volgde hem op. Hij trad in zijn vaders voetsporen. Ook hij werd getuige – deskundige voor de rechtbank, als het ging om vergiftigingszaken.


Koerier

In de oorlogsjaren verruimde Karst Jan de betekenis van de apotheek als dienstverlenend instituut. Hij bevoorraadde niet alleen de apotheek in het Kamp Westerbork, er gingen ook berichten heen, verstopt in zachte zeep of in busjes talkpoeder. Mededelingen van de BBC gingen eveneens die weg. De medicijnen werden bij hem ’s nachts opgehaald. Daarvoor bleef de achterdeur ongesloten …

Na de oorlog werd de apotheek twee maal verbouwd. Voor die jaren zeer modern, met een glazen voorpui tot aan de grond. Er werd schande van gesproken omdat men de vrouwen en meisjes vanaf de straat onder de rokken kon kijken en ook  kon zien wie er medicijnen nodig had. Hij reorganiseerde niet alleen de apotheek in de Kerkstraat, ook stichtte hij een apotheek in het Wilhelmina Ziekenhuis. Hij droeg tevens verantwoordelijkheid voor de farmaceutische verzorging in de verpleeghuizen Anholt, Nieuw Graswijk en gedurende een aantal jaren in Licht en Kracht / Port Natal.

Karsten was ook lid van de examencommissies voor apothekers en apothekers – assistenten. Ook wetenschappelijk gezien stond hij in hoog aanzien. Hij had zelfs lector aan de Rijksuniversiteit van Groningen kunnen worden, een aantrekkelijk aanbod. Zijn beide broers waren inmiddels hoogleraar, Karst Jan Karsten koos echter voor zijn apotheek, voor Assen, al zullen maar weinigen hebben geweten van die moeilijke keus. Zijn opvolger heeft hij in de jaren zeventig met zorg gekozen. Op 1 april 1977 droeg hij ‘Apotheek Karsten’ over aan dr. J.H.G. Jonkman.


Karst- Jan Karsten op 55-jarige leeftijd


Voor de periode Jonkman één telefoontje

Jan Hasker Gerhardus Jonkman, afkomstig uit Oosterwolde, had tijdens zijn opleiding tot apotheker ooit tegen zijn echtgenote (afkomstig uit Winschoten) gezegd: “Voor mij bestaat er maar één apotheek: Karsten in Assen”, de apotheek waar hij stage had gelopen. Op oudejaarsdag 1972 kwam er voor hem een verrassend telefoontje uit Assen: Karst Jan Karsten zag hem graag als opvolger. Jan Jonkman kon rustig zijn proefschrift afmaken, om in 1977 als doctor en eigenaar de apotheek binnen te stappen

Na een periode van twee Gosselaars (broers), één van twee Karstens (vader en zoon) breekt nu een periode van twee Jonkmans aan (echtpaar). Volgens het apothekersechtpaar Jonkman was de apotheek aan de Kerkstraat te klein voor het grote aantal patiënten. Er werd besloten tot een splitsing over te gaan. In 1976 begon mevrouw Jonkman haar eigen apotheek aan de Vredeveldseweg. Haar man startte aan de Kerkstraat met een rigoureuze verbouwing. Het laboratorium werd uitgebreid; het wetenschappelijk werk dat hij gedaan had aan de Universiteit werd in de avonduren voortgezet. Dit werk leidde tot internationale erkenning (o.a. in Amerika) en ook tot de klemmende keuze: wat nu?

Wordt het de apotheek of wetenschappelijk werk? Na veel nadenken werd besloten tot een combinatie. Op de bovenverdieping van de apotheek ontstond Pharma Bio – Research, een instituut voor geneesmiddelenonderzoek. Het bleef daar niet lang gehuisvest. Het wetenschappelijk onderzoek groeide zo snel dat moest worden uitgeweken naar twee grote panden aan de Beilerstraat, en later nog een dependance aan de Brink. Nu wordt een groot deel van de werkzaamheden uitgevoerd in het monumentale Noorder Sanatorium in Zuidlaren, vroeger een onderdeel van Dennenoord. Een gebouw waarin 150 medewerkers zijn gehuisvest en dat nu het grootste onderzoekinstituut voor geneesmiddelen van Europa is. Hoewel Jan Jonkman nog altijd bij de apotheek betrokken is, heeft hij de zorg voor de gang van zaken in de Kerkstraat aan zijn echtgenote overgedragen.


Bij Karsten moet je zijn

De assistentes in ‘Apotheek Karsten’ spreken met liefde over hun ‘opa Karsten’, die nog regelmatig langs komt. Dan duikt hij weer in de archieven om de geschiedenis van de apotheek te achterhalen. Hij is een man die bezeten is van zijn vak. Een aantal assistentes is nog door hem opgeleid. Ze werken er nog steeds. Ze hebben een sterke band met de apotheek. Enkelen werken er al meer dan twintig jaar. Wegens het jubileum dragen de apothekers en de assistentes allen een feestelijke trui met het opschrift: “150 jaar apotheek Karsten’.

Hoewel de zaak nu alweer vele jaren in andere handen is, wordt er nog altijd gewerkt in de geest van apotheek Karsten. De huidige apotheker, mevrouw Jonkman is het daarmee eens. “Karsten is in Assen en wijde omgeving een begrip. Er zijn banden voor het leven gelegd. Er zijn patiënten die al zeventig jaar (!) hun medicijnen hier komen halen. Er zijn ook mensen die van heide en verre komen, vooral op marktdagen, met hun speciale vragen. Want daarvoor moet je bij Karsten zijn”.

Dat de medewerkers zo lang in deze apotheek werkzaam blijven, is volgens één van hen duidelijk verklaarbaar. “Omdat de apothekers met ons meedenken. Als één van de collega’s minder uren per week wil werken, dan kan dat. Als het iemand niet mogelijk is de diensten te draaien, dan wordt daar rekening mee gehouden. Daar zijn onze apothekers heel flexibel in”. Zo kreeg één van de assistentes het aanbod, toen haar kinderen groter werden, om boven de apotheek te gaan wonen. Op die manier konden werk en opvoeding gemakkelijk worden gecombineerd.


Sociaal plan

Sinds vijf jaar is er bij ‘Apotheek Karsten’ een vierdaagse werkweek ingevoerd. Voor assistentes die een gezin hebben, is het anders niet te combineren, was de opvatting van  mevrouw Jonkman, zelf moeder van drie kinderen. Bovendien, als je continuïteit wilt hebben, moet je daarin investeren. Als iemand het thuis niet aan kan, merk je dat in de apotheek. Het is nu zo geregeld dat assistentes met kinderen op woensdag thuis kunnen zijn. Bij ons zijn dit soort zaken bespreekbaar.

Gelet op onze ervaringen hebben we nu een sociaal plan opgesteld. Met patiënten die hier al jarenlang komen, hebben de medewerkers een goede relatie opgebouwd. Ze kennen veelal de problemen en vragen van de mensen en kunnen die meteen goed opvangen, zowel aan de balie als aan de telefoon. De oudere medewerkers beschikken daarbij natuurlijk over meer levenservaring.


Vijf – Sterren

“We merken ook dat mensen sneller loskomen tegen iemand die wat ouder is. Bepaalde zaken vertel je niet aan een meisje van 19. Het gebeurt heel veel dat mensen vragen: “Heb je even tijd?”. Dan nemen we er rustig de tijd voor. Op die manier willen we blijven werken. We willen in de apotheek meer doen dan alleen maar afleveren van medicijnen. We leveren graag maatwerk: het juiste medicijn, in de juiste dosering, met het juiste advies, voor de juiste patiënt. En dan interesseert het ons niet of dat wel zo rendabel is. We willen een vijf – sterren – apotheek zijn!


Apotheek Karsten anno 2011


Foto Sietse Kooistra


Apotheken in Assen in 1992


‘Singelapotheek’ (1810)
(Begonnen op de hoek van Nieuwe Huizen / Cingel, via Gedempte Singel naar Molenstraat 273)

‘Karsten’ (1842)
(Beilerweg / Beilerstraat / Kerkstraat 14)

‘Themmen’(1860)
(Begonnen op de hoek Marktstraat / Kerkstraat, via Kruisstraat naar Nobellaan 247)

‘Vredeveld’ (1976)
(Vredeveldseweg 70)

‘Peeleres’ (1985)
(Scharmbarg 45)

‘Marsdijk’ (1992)
(Kleuvenstee 21)






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl