In en om Assen





Het beeld van Bartje


Bronvermelding:
Tijdschrift van de Asser Historische Vereniging; nummer 4 / december 1996. Een artikel van M.R. Hilbrandie-Meijer



Foto Sietse Kooistra


Kunst maakt emoties los

Drie pagina's lang voert de schrijver Anne de Vries (1904-1965) de spanning op. Dan laat hij zijn romanfiguur Bartje de beroemde passage uit het gelijknamige boek zeggen: Ik bid niet veur brune bonen.' In 1935 had ex-onderwijzer de Vries met 'Bartje' het leven van een Drents boerenarbeidersgezin geportretteerd. Ter gelegenheid van zijn 50ste verjaardag in 1954 werd de oud-Assenaar geëerd met een beeld van zijn geesteskind Bartje. Dit was te danken aan het initiatief van het Drents Genootschap, de voorloper van het Kunst en Cultuur Instituut Drenthe. Met Bartje hoopten ze een treffend beeldmerk voor Assen te creëren.

De Amsterdamse beeldhouwer mevrouw Suze Berkhout kreeg de opdracht. Zij vervaardigde het beeld van het jongetje uit Engelse kalksteen (Morly). Op 4 september 1954, voortaan de verjaardag van Bartje, werd het beeld in haar bijzijn onthuld door Anne de Vries. Het had een plekje gekregen in de tuin van het gemeentehuis aan de Noordersingel, hoek Oostersingel. Vooraf aan de plechtigheid hield de dichter/schrijver Ben van Eijsselstein een lezing over 'Persoon en werk van Anne de Vries'. Vervolgens werden het beeld en daarmee ook de zorg overgedragen aan de gemeente Assen. Vanaf 1963 tot 1970 organiseerde het Bartjecomité een groots evenement rond de verjaardag van Bartje.

Onder auspiciën van de "Adviescommissie Groei Assen (AGA)" trokken de kleuters van Assen langs het beeldje. Daar legden ze cadeautjes neer voor de chronisch zieke kinderen. Er stonden in Assen maar een paar beelden in de buitenlucht. Kunst maakt emoties los en ook een voorstelling van een onschuldig kind in korte broek en met een eigenwijs kuifje kan blijkbaar het slechte in de mens bovenhalen. Bartjes ontvoering in november van datzelfde jaar is de inleiding geweest tot een lange reeks van onplezierige gebeurtenissen, die de gemeente meer kopzorgen heeft gekost dan Bartje ooit zijn moeder. Tijdens hun ontgroening hadden studenten uit Groningen als stunt het beeld ontvoerd; het werd later in het Noorderplantsoen aldaar teruggevonden.


Een brute aansalg op Bartje

Een veel brutere aanslag werd er in mei 1955 op het beeld gepleegd: toen rustten op de sokkel alleen nog Bartjes klompjes. Ook kinderen meenden het beeld meerdere keren onder handen te moeten nemen. Toen Bartje het in november 1966 bij een nieuwe studentengrap opnieuw moest ontgelden, besloot de gemeente het bezochte beeld in de hal van het gemeentehuis te plaatsen. In 1967 werd er onder begeleiding van Suze Boschma-Berkhout, dan woonachtig te Leeuwarden, een afgietsel van het beeld gemaakt. Aan de hand daarvan heeft Franz Gelencser, een Hongaarse vluchteling, in april 1967 een vandalismebestendig beeld van kunstmatig graniet gegoten.

Het mocht allemaal niet baten. Sinds 4 september 1982 bestaat er een bronzen versie van Bartje, bij de bouw van de nieuwe rechtbank geplaatst aan de Oostersingel achter het Ontvangershuis. De komst van dit beeld is een initiatief geweest van het V.V.V. en het comité 'Breng Bartje Buiten'.

De oorspronkelijke Bartje staat sedert de opening van het nieuwe gemeentehuis op 5 november 1996 in de hal, na een zoveelste opknapbeurt door de Asser steenhouwerij Engberts. Suze Berkhout is geboren in voormalig Nederlands Indië. Ze heeft haar opleiding genoten aan het Instituut voor Kunstnijverheid te Amsterdam. In haar kleinschalige sculpturale werk maakte ze vooral gebruik van keramiek en zandsteen.

In haar onderwerpen liet ze zich inspireren door de wereld van kinderen en dieren. Vanaf 1963 woont en werkt ze in Leeuwarden. Veel van haar beelden in opdracht zijn gebaseerd op bekende literaire of historische figuren. Zo maakte ze bijvoorbeeld in 1970 voor Harlingen het beeld van Vestdijks creatie Anton Wachter, in 1976 voor Leeuwarden de danseres/spionne Mata Hari en in 1986 voor Roden Ligtharts Ot en Sien. Het beeld in Roden verschilt in stijl niet veel van het 32 jaar eerder gemaakte beeld van Bartje. Met deze uitbeelding van de werkelijkheid, robuust, zonder veel details en opsmuk toont Berkhout zich een trouwe leerling van de Amsterdamse academische beeldhouwkunst.

In de bronzen versie, die onder haar leiding is gemaakt, heeft Bartje een tenger postuur. Het boerse karakter is verdwenen. De oppervlakte van het materiaal vertoont veel meer reliëf, in tegenstelling tot de beide stenen Bartjes. Een echt eerbetoon is Bartje nog ten deel gevallen, toen hij in 1962 een plaatsje in Madurodam kreeg. Het idee van het Drents Genootschap heeft Assen geen windeieren gelegd. De handel sloeg meteen toe. Al in 1955 verschenen de eerste Bartjereproducties op de markt. Nog geen 20 centimeter hoog veroverden deze ventjes menige vensterbank in Nederland en bij familie overzee.

Bartje verscheen op theelepeltjes en handdoeken. Een betere propaganda voor Assen was niet denkbaar. Ook de Asser conservenfabriek 'Wilco' maakte dankbaar gebruik van het imago van Bartje. Het instituut Bartje is een trekpleister van de eerste klasse gebleken. Wat de zeemeermin voor Kopenhagen is, dat is Bartje voor Assen. Bartje zal zelf helemaal niet tevreden zijn met dit plekje in de stad; hij hield van het buitenleven.






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl