In en om Assen





Stedenschoon ontbreekt in Drenthe


Bronvermelding:
Gewestelijk Maand-periodiekje 'Drente'. November 1934. Een artikel van J. Jans, Architect B.N.A., Almelo



Tekening J. Jans


Men heeft een ziekelijke voorkeur voor het zoo zichtbaar mogelijk maken der lidteekens.


Wie, als bewoner van een andere provincie, Drenthe leert kennen, wordt getroffen door het geheel eigen karakter, dat Drenthe op vele gebieden vertoont. Het eerste wat in Drenthe opvalt, tenminste den zoekende op 't gebied der Bouwkunst is, dat eigenlijk stedenschoon in Drenthe ontbreekt. Het centrum van Assen met Museum en Gebouw voor Provinciale Staten, een enkele aardige gracht en doorkijk in Meppel en de rekening, wat betreft stadsschoon, is vrijwel opgemaakt. Een stad met een rijk historisch verleden als Koevorden, kan behalve op een enkel oud restant, een oude topgevel, een oud huis, niet meer bogen op een straattotaal, waarbij wij van stadsschoon zouden kunnen spreken.

Ik zeg, niet meer, omdat, niettegenstaande het huidige aspect van Koevorden vrij karakterloos is, aan te nemen valt, dat de tijd nog niet zoo heel lang achter ons ligt, waarin Koevorden als een interessant stadje kon worden beschouwd. Maar de 19e eeuw is helaas een eeuw geweest, waarin vooral de kansen voor den slooper groot waren. En 't begin der twintigste eeuw zette deze traditie voort. Waar zij tot bouwen komt slaagt ze er niet in de geslagen wonden te heelen, maar heeft zelfs een ziekelijke voorkeur voor het zoo zichtbaar mogelijk maken der lidteekens. Hiermede is, behoudens enkele lichtpunten, in 't algemeen de stand der Moderne Bouwkunst in Drenthe gekenschetst.

Deze stand weerspiegelt de eischen, die de gemiddelde Drentsche opdrachtgever stelt, en er valt uit af te leiden, dat deze eischen niet hoog kunnen worden genoemd, dat de Moderne Drenthen in tegenstelling met de Oude, over een slecht geschoolden, of over een totaal verkeerden bouwkunstigen smaak be¬schikken. Want in de meest scherpe tegenstelling met de bouwkunst van het nieuwe Drenthe, is de bouwkunst van het oude Drenthe voor ons land van een bijna weergalooze beteekenis. Drenthe bezit in de íe plaats een reeks van dorpskerken, die — in hoe vervallen staat zij ook vaak verkeeren — tot de schoonste van ons land kunnen worden gerekend.


Tekening J. Jans


Het besef van de waarde van cultuur als een innerlijke beschaving


Wij zien op 't oogenblik in Drenthe het verschijnsel, dat men met groote moeite en inspanning .... een beeld van het verre verleden reconstrueert uit talrijke grootere en kleinere vondsten en dat de wetenschappelijke wereld verrukt is over de resultaten. Daarnaast zien wij dat de restanten van een nog dichtbij glorieus bouwkundig verleden aan de vernielzucht van Jan en alleman zonder meer overgelaten zijn. Een dorpstimmerman ... met de minderwaardige inzichten in het bouwkunstig deel van zijn taak, dat het meerendeel dezer functionarissen demonstreert, is in staat, in tien jaar een geheel dorp ten gronde te richten, onder de toejuichingen van zijn verrukte opdrachtgevers.

Reeds al te veel Drentsche dorpen bewijzen de waarheid van deze stelling, en demonstreeren door hun uiterlijk hun deel van het echec (= afgang, fiasco, mislukking), dat de heele wereld demonstreert, het echec, van wat men in de laatste decennia voor leiding aanzag op materieel en geestelijk gebied. Dit echec en zijn oorsprong bepaalt op zijn beurt de middelen, noodig om uit de huidige impasse op elk gebied te geraken, ook de middelen op bouwkunstig gebied. Voorzoover zij te verwezenlijken zouden zijn op dit oogenblik beteekenen ze nog slechts een druppel op een gloeiende plaat. Zij kunnen van twee kanten beginnen, bij de overheid aan den eenen kant, bij de jeugd aan den anderen kant.

Een overheid van boven naar beneden, op de hoogte van den omvang en den ernst van het probleem, zou reeds veel kunnen doen. Een provinciaal openluchtmuseum met voorlichtingsdienst op bouwkunstig gebied, speciaal op boerderijenbouw gebied, in samenwerking met de landbouworganisaties, zou het tweede noodige zijn. Gecombineerd met een volkshoogeschool volgens Deensch voorbeeld, zou een dergelijk openluchtmuseum onder goede leiding, tot een cultuur vernieuwend centrum van de íe rang kunnen worden. Het zou weekends of langere cursussen kunnen organiseeren op alle gebieden der oude en nieuwe volkskunst, bouwkunst, volkszang, volksmuziek met eenvoudige instrumenten als blokfluit, luit, e.d.

Het zou materiaal kunnen verstrekken aan scholen op 't gebied van bouwkunst, woning¬inrichting, jeugdorganisaties, vereenigingen voor vreemdelingenverkeer, gemeenteraadsleden, geestelijken, zij allen zouden de grootste cultureele voordeden kunnen trekken van een modern beheerd openluchtmuseum. Het zou te maken zijn als werkobject door jeugdige werkeloozen, hun werk zou de gemeenschap ten goede komen 't Geld, zal men zeggen. Ja, 't is zoo, voor de werken des vredes is geen honderdste deel van de middelen disponibel, die besteed worden voor de gewapende vrede. Maar noch de stichting noch het beheer behoeven tonnen te kosten. Als de arme Duitschers nu nog in Oldenburg kans zien een openluchtmuseum te maken, dat een klein dorp wordt, dan moeten wij het toch tot een gehuchtje kunnen brengen.

Waar een wil is, is een weg .... Komt men in Drenthe niet tot 't betreden van dezen weg, die een nieuwe cultuur tot einddoel heeft, dan kan men blijven voortgaan met egaliseeren 't verharden van wegen en met opbouwpogingen, alles dingen, waarvan het nut niet onderschat behoeft te worden. Maar zij zullen in dieperen zin waardeloos blijken, wanneer boven deze dingen uit niet het besef ontwaakt van de waarde van cultuur als een innerlijke beschaving, het leven in al zijn onderdeden adelend. Ontwaakt dit besef niet, dan kan men lofzangen blijven zingen op het oude Drenthe, maar zal op een kwaden dag blijken, hoe onherstelbaar het ontluisterd werd door lieden, uit op materieel gewin of al te zeer beheerscht door het koele verstand, dat alles kan, behalve scheppen. Dat laatste konden de oude Drenthen, zij bewijzen het door hun gebouwen, waarin zich hun kostbaarste bezit „levende eenvoud" weerspiegelt.






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl