In en om Assen





Dagelijkse Drentse Taal (DDT) voor toeristen, Drenten en Drenteniers.


Bronvermelding:
'Waor is 't hunebedde?'. Dagelijkse Drentse Taal (DDT) voor toeristen, Drenten en Drenteniers. Auteur: Bertus ten Caat. Regio-Project Uitgevers, Groningen 1999. ISBN: 978 90 5028 108 9


Drentse Bierbox


Drinken


Eten en drinken is één van de belangrijke bezigheden van de gemiddelde toerist, en natuurlijk ook van normale mensen. Dus ook in Drenthe! Het lessen der dorst en het bezoeken van de kroeg; het nuttigen van regionale wijnen, bieren en/of andere alcoholica, c.q. alcoholicavrije vochtigheden mag gerust een zeer plezierige bezigheid genoemd worden! Ook het overvloedig drinken in eigen tent of caravan, eventueel gepaard gaande met het braden van stukken vlees op een ijzeren rooster waaronder met veel moeite eierkolen of houtskooltjes gloeiend heet gemaakt zijn, is met name in de zomer een alom geliefde activiteit. In de Dagelijkse Drentse Taal noemen wij het vleselijke vermaak barbekjoewn, het lessen der dorst is zoep'm!

Allereerst de kwestie dorst. Belangrijk vooral in droge tijden die jaren in de herinnering blijven hangen; denk aan de droge zomer van 1963 of 1995! Veural in droge tijden dus is het lessen van de dorst een veelvoorkomende, zeer prettige en sociale bezigheid. Het kan in besloten eigen kring, maar in dit handboek gaan we ervan uit dat het plaatselijke café of de kantine van de camping bezocht wordt. Het spreekt voor zich dat bij het betreden van de gelagkamer het moj u van alle kanten om de oren schalt nadat u vriendelijk moj-groetend uw entree hebt gemaakt. Doorgaans leidt dit tot een algemeen kameraadschappelijke sfeer. Als u een plekje hebt weten te veroveren in de buurt van de tapkraan vraag dan eerst even aan uw naaste buurman: 'Heej zeg, hoe duur is de bier hier?

Dit is vrij belangrijk want zo hebt u onmiddellijk contact. 'Mooi weer hè?, zou ook nog kunnen als het mooi weer is. Bij zware bewolking kunt u opmerken: 'Wat een dikke locht, nie? Vraag in elk geval ook naar de voornaam van de kastelein! Als we aannemen dat die voornaam Berend is, ga dan als volgt te werk: u roept 'Moj Beernd, doet er èèm een slag in veur dejonges an de tap hier en neemt er zullef ok mar iejne!' Vraag nooit op een bekakte manier: 'Kan ik u een drankje aanbieden?' als u zich bijvoorbeeld naast een fraai mens (m/v) hebt weten neer te zetten. Dat werkt niet. U dient in eerste instantie joviaal en tot iedereen gericht te roepen: 'Moj jonges, muj ok een pilsie? Dat er ook dames tussen de 'jonges' zitten is qua taalgebruik niet belangrijk.

De emancipatie is in Drenthe zeer vergevorderd! Wacht het antwoord van uw naasten niet af maar zeg al direct tegen de kastelein: 'Doe der eem een slag in en neemt er zullef ok mar iejne!' Herhaal het 'Muj ok een pilsie' de eerste week minstens vijf keer per avond en voeg er steeds aan toe: 'En dreit nog èèm wat muziek van Cuby of Skik! Uw verblijf in Drenthe kan met zo'n instelling nauwelijks meer stuk! Nu kan het zo zijn dat Berend het erg druk heeft. Dan moet u goed weten wat te doen. Begin nooit te roepen: 'OBERWWWW!' of: 'AANNEIMEÜ!' Dat is funest voor de sfeer. U roept behoorlijk hard nog een keer, zodat iedereen het hoort: 'Moj Beernd, en dan als het even kan nog iets harder: 'Heej, zeg, heej... Beernd, doet er eem een slag in veur dejonges an de tap hier, en neemt er zullef ok mar iejne!!


Drentse Boerenjongens ©Hoes van Drenthe


Met de balleg in bedde.

Het kan zijn dat in sommige dorpscafe's dit ritueel een keer of vier/vijf herhaald moet worden, maar daarna hoeft u geen druppel meer zelf te betalen, daor kunt u rustig van op aan. Dus, oefen er thuis vast wat op: 'Heej Beernd, heej zeg, doet er nog eem een slag in veur de jonges an de tap en neemt er zullef ok iejne!!! Voor het geval u na een bezoek aan de kroeg weer thuiskomt, bestaat ook een standaarduitdrukking die geen enkele toerist of andersoortige cursist mag vergeten. U komt thuis na een heftige middag of avond in de kroeg en roept dan tegen uw partner, kinderen of andere toevallige aanwezigen: 'Zeg, heej, ik bin zo machtigplenterig in depeinze, ik pleure gleuk eerst mar ies een poosie met de balleg in bedde!!!!'

Deze volzin, beste cursisten, is heel belangrijk want daarmee geeft u aan dat u zichzelf met uw hele lichaam, met hart en ziel in de plaatselijke cultuur hebt gestort! Let er wel op dat de uitspraak goed strak moet zijn! Dus niet: 'Zeg, (hik) hik bin in zo machtig-hik-plenterig in de peinze hik...', maar ontspannen en flink: 'Zeg heej, ik bin zo machtig plenterig in de peinze, ik pleure dalijk drekt met de balleg in bedde.' Op de prachtige alliteraties, zoals in deze mooie Drentse volzin: plenterig, peinze en pleure en natuurlijk ook balleg en bedde komen we in een cursus voor gevorderden nog wel weer terug! Voorlopig lijkt het mij dat u met de in dit hoofdstuk behandelde stof - en u kunt deze keer niet van 'droge stof' spreken - wel een paar dagen vooruit kunt.

Oefenen, cursusdrenten, oefenen, oefenen, oefenen! Ga wanneer u maar kunt terug naar de ontmoetingsplaats, maak meer vrienden, luister naar de taal van het volk en blijf vooral rondjes geven. Klets niet te veel, want dan bent u snel een 'grootbek'. Wees bescheiden in uw aanwezigheid maar altijd royaal, spontaan en gul! Na een dag of drie begint men direct met het draaien van de mooiste muziek van Cuby & Blizzards of Skik als u binnenkomt en drinkt u vrijwel altijd gratis mee! Ik zou ten slotte nog willen zeggen: Proost, of in de DDT, 'Prut, aj hem opdrinkt is ie vut!'


Drentse Dreuge Worst © Mastenbroek Vleeswaren


Eten


U maakt zichzelf in heel Drenthe en omgeving razend populair door het geven van rondjes in de kroeg. Dat is een universeel verschijnsel. In Drenthe kunt u er nog een schepje bovenop doen door naast de drankjes ook te zorgen voor een hartig hapje. Dat kan in vrijwel elk café in Drenthe. En ik heb het nu niet over de vrij ordinaire gehaktbal die veelal met een lepel mosterd wordt opgediend en met een vork moet worden verorberd. Nee, ik heb het over een puur Drentse delicatesse die zelfs door de Drentse popgroep Skik met vuur bezongen wordt: de DREUGE WORST! Skik zingt: 'Dreuge worst, ik zul niet weten wat ak zonder most'. De vrije vertaling daarvan is: 'Zonder droge worst zou het leven er heel anders uitzien!' U kunt zelf in de vreugde van de dreuge worst delen en uw populariteit stevig opkrikken door uw naasten op een stuk van de dreuge worst te trakteren. Worst uit het vuistje! Na pakweg uw derde rondje in de kroeg vraagt u dan aan de kastelein: 'Zeg Beernd, heij hier ok dreuge worst? Probeer het zo duidelijk mogelijk uit te spreken: 'Heij hier ok dreuge worst?' Mocht uw vraag in het gezellige gebabbel van de stamgasten niet helemaal overkomen, dan herhaalt u deze als volgt: 'Oj ok dreuge worst hebt!!!'

U mag dit rustig licht schreeuwend uitspreken en enkele malen herhalen als het maar met een vriendelijke lach op uw gezicht is. Berend zal u uiteindelijk graag van dienst zijn. Na ontvangst van één, maar meestal meerdere exemplaren dreuge worst, breekt u deze aan stukken, die u uitdeelt aan de tap! Succes verzekerd en iedereen zal u de rest van de avond nat houden, zoals dat heet! Een ander, zeer bekend Drents gerecht is de bruine-bonen-schotel. Sinds mensenheugenis wordt deze delicatesse in vrijwel elk dorps- en stadsrestaurant geserveerd. De bruine boon is dankzij Bartje in Drenthe net zo populair als het zakje patat in België! In het restaurant is de eenvoudige vraag: 'Heij ok broene boon'n? voldoende voor een uitgebreide uitleg over de mogelijkheden van deze Drentse volks-snek bij uitstek. Wie het culinaire summum wil vraagt naar Chili Koekange!

Wilt u de bruine bonen nuttigen met aardappelen en jus, verras uw Drentse gastheer of gastvrouw met de vraag: 'Waor is de sliejf? U zult dan de beschikking krijgen over een speciale opscheplepel voor jus. De sliejf! Gluujnig is een goed Drents woord voor gloeiend. Gloeiend doet aan hitte denken. Hitte is: hiejte. Hiejte is dus gluujnig en wie gluujnig raakt zou behalve aan barbekjoewn ook aan ander vleselijk vermaak kunnen denken. Daar kom ik nog op terug, met liefde zal ik straks enige Drentse hints doorgeven. Bij gluujnig denken we natuifrlijk ook direct aan de gloeiende brokken houtskool die uw barbecue verhitten. Het barbekjoewn is een bezigheid die op menig camping hele volksstammen bezighoudt. De ene helft roosterend en verorberend, de andere helft stikkend en ergerend. Van de rook en de stank. U doet er bij zo'n gelegenheid verstandig aan de hele omgeving uit te nodigen en voor voldoende vlees en drank te zorgen. Wie meedoet zal zich niet ergeren!

Typisch Drents barbekjoewvlees is er niet of het zou al afkomstig moeten zijn van de Drentse patrijs. Maar dat is een hondenras en honden worden praktisch niet gegeten in Drenthe. Dan zou het Drentse heideschaap nog in aanmerking komen, maar deze beesten worden naar men zegt het meest gebruikt voor de wol en de shoarma. Zoals u zult begrijpen laat shoarma zich uiterst lastig op een grof ijzeren rooster barbekjoewn. U kunt dus maar het beste bij de slager vragen naar een barbekjoevleispakket. 'Wat Woj' is niet de naam van een Chinees restaurant, maar een vraag die u door een patatbakker kan worden gesteld als u voor de vitrine staat in de cafetaria. Van u wordt een keuze verwacht uit het enorme assortiment te frituren snacks. Bent u zo iemand die niet kan kiezen omdat u alles even lekker vindt? Let dan vooral op uw gewicht, maar begin altijd met een patat met. U bestelt dat in Drenthe op de volgende manier: 'Een puute petat met. Het spreekt voor zich dat een patat-zonder als 'Een puute petat-zonder wordt besteld. Wilt u de patat meenemen naar huis om het daar op te eten zeg dan bijvoorbeeld: 'Veur vief guld'n petat en een bakkie lösse majonaise. Metneem'm'.


Drentse Balkenbrij © Mastenbroek Vleeswaren


Dwars deur de tuune eten


Als u Chinees wilt eten in Drenthe, probeer dan zo goed mogelijk Drents te spreken want Drents is Chinees voor de meeste Chinezen... Typisch Drentse gerechten vindt u in typisch Drentse restaurants die u in alle typisch Drentse dorpen kunt vinden. Wilt u een echte Drentse maaltijd, probeer dan vrienden te worden met typisch Drentse mensen. Men zal u met plezier uitnodigen en u inwijden in de geheimen van de krentjebrij, de balkenbrij, stoetenbrij en eerappels met spekvet. Krijgt u dat geserveerd ga dan sopp'm! Dat wil zeggen, u prakt de hele boel door elkaar tot er een soort aardappelpuree met inhoud is ontstaan. Daarin maakt u met uw lepel een kuiltje waarin jus kan worden geschept. Dat doet u met de sliejf. Het kan zijn dat u daarna warme karnemelkse pap met stroop wordt aangeboden. Sla er u manmoedig doorheen en geniet! Of doe alsof!

Wie kookt houdt wel eens wat over. De ene dag zijn dat boontjes, de andere keren bietjes, boerenkool, sla, andijvie, spinazie of spruitjes. In de Nederlandse taal wordt er al gauw gesproken van 'kliekjes' die nog op moeten. Dat klinkt nogal negatief. In Drenthe hebben we daar minder denigrerende woorden voor. Wie het overgebleven voedsel van de vorige dagen opdient, zegt:' Wij eet vanaomd dwars deur de tuune!' Een schitterende uitdrukking, dwars deur de tuune eten! Moet u naar de wc, vraag ernaar. Zeg niet: 'Waar is hier het toilet?' Dat klinkt in deze context driedubbel bekakt... In de oude zand- en veendorpen vraagt u naar het scheithuus. In de wat grotere plaatsen zegt u: 'Waor is 't huussie? 't Huussie is namelijk de meest voorkomende benaming van de wc. In sommige delen van Drenthe spreekt men van de pot, maar dat klinkt minder beschaafd, 't Huussie is een neutraal woord en is bij alle geledingen van de Drentse bevolking bekend.






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl