In en om Assen





Gerrit Kuipers


Foto © Bert Jippes


Info op RTV-Drenthe d.d. 3 mei 2011

De Drentse schrijver Gerrit Kuipers is afgelopen weekend in zijn woonplaats Meppel overleden. De in 1918 in Schoonoord geboren Kuipers werd onder meer bekend van zijn Drentse vertaling van het boek Bartje van Anne de Vries. Ook vertaalde hij delen van de bijbel in het Drents en in 1956 richtte hij met de schrijvers Hans Heyting en Gerard Nijenhuis het dialecttijdschrijft Oeze Volk op. Gerrit Kuipers groeide op in Westerbork. Hij is 92 jaar geworden.


Bekijk hier de uitzending


In memoriam: Gerrit Kuipers

De Drèentse schriever Gerrit Kuipers is op 30 april oet de tied kommen. Hij is 92 jaor worden. Gerrit Kuipers is geboren op 20 september 1918 in Schoonoord in de gemeeinte Sleen. Zien olders verhoesden in 1919 met hum naor Börk waor e zien jeugd deurbrocht hef. Hier leerd'e Midden-Drèents te praoten, de taol waor e zo veul in publiceerd hef.

In zien warkzaome leven hef e waarkt op de secretarie van de gemeeintes Börk en Börger. In Hardenbarg was e referendaris. Gerrit Kuipers was in 1956, samen met Gerard Nijenhuis en Hans Heyting, de oprichter van ’t dialectmaondblad Oeze Volk en veur dat blad hef e jaor in jaor oet teksten anleverd, tot van ’t veurjaor an toou. In 2008 hef e veur ’t veule waark dat e daon hef veur Oeze Volk de Roel Reijntjespries kregen.

Mor Oeze Volk is niet ’t eeinige blad waor of e veur schreven hef. Hij publiceerde beveurbeeld ok in Maandblad Drenthe, Ons Waardeel, en verscheiden hoes-an-hoes-bladties. Wieder hef e veer jaor columnist west van de dialectenrebriek van de Drents-Groninger pers en hef e meer as tweeihonderd teksten schreven veur het Drents programma van de regionaole omroep. Kuipers hef ok een koppel teneeilstukken, revues en openluchtspelen schreven.

Zien Drèentse verhaolen en gedichten binnen bundeld in Belevenissen van Luuks Battelings volk (1960), Drents spitsuur (1983), en Late blui (1988). In verscheiden bloemlezings van de Drentse schrieverij is wark van hum opnommen. Begun jaoren ’80 hef Kuipers Bartje van Anne de Vries in het Drèents vertaold. As lid van de warkgroep Kerklied in het Drents hef e meer as virtig psalms en gezangen vertaold. In het Nederlands hef e veul publiceerd over Drentse geschiedenis en volkscultuur. Het boouk Vroeger Volksleven in Drenthe dat oetgeven is bij Stichting Het Drentse Boek wordt nog altied gooud verkocht.

Bestuurlijk hef e onder andern actief west as lid en veurzitter van de Drentse Schrieverskring, as veurzitter van de warkgroep Drenten in de Vrumde en as bestuurslid van de Stichting Streekeigen Sleen. Kuipers is in 1967 beneuimd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau, mede veur zien culturele waark. In 1978 is e deur prins Bernhard onderscheiden met de Zilvern Anjer op grond van zien verdeeinsten veur de Drèentse schrieverij. In 1983 hef e de Culturele Pries van Drenthe kregen. De Stichting Streekeigen Sleen hef Kuipers in 1999 tot erelid beneuimd. In 2005 is Gerrit Kuipers vereeuwigd in een schrieverspetret op dvd in opdracht van het Huus van de Taol. Het Huus van de Taol wèenst de femilie veul staarkte toou. De Drèentse taolwereld zal hum missen.


Biografie

Gerrit Kuipers is geboren op 20 september 1918 in Schoonoord in de gemeinte Sleen. Zien olders verhoesden in 1919 met hum naor Börk waor hij zien laotere jeugd deurbrocht. Hier leerd'e Midden-Drèents praoten. I n 1936 begund'e daor zien loopbaon op de secretarie van de gemeinte. In 1956 vertrok e naor de gemeinte Börger en in 1966 naor de gemeinte Hardenberg. Hier warkt'e as referendaoris.

In 1981 gung e met de VUT en in 1983 met pensioen. Vanof jannewaori 1985 tot december 2001 woond'e in Sleen en sindsdien in Meppel. In 2011 kwam e twee maond nao zien vrouw Janny, op 92 jaorige leeftied, uut de tied.

Kuipers is in 1946 begund met schrieven in het Drèents. Jaorenlang schreef e veur het "Nieuwsblad voor Beilen" de rubrieken "Neis oet Elp", "Praoties rond de Börker Kei" en een aantal dialectverhaolen (1948-1956). Hij publiceerde in verschillende blaoden en tiedschriften: Oeze Volk, Maandblad Drenthe, 't Boerhoorn, De Hondsrug, De Kanaalstreeek, Nieuwe Drentse Volksalmanak, Het Noord-Oosten, Ons Waardeel, De Zwerfsteen, Contactorgaan der Gemeente Sleen enz.

Vanaf 1952 het e meer as 200 teksten schreven veur het Drents programma van de regionale omroep, onder meer over: "Grepen oet de historie van de Olde Landschap, "De kerk in Drenthe", "Drenten die mettelt", "Drentse gemienten en heur waopens", " 't Leven in Drenthe in de veurige eeuw". Ok schreef e een koppel dialectverhalen veur de regionale omroep. Vanof 1963 tot 1988 was e redactie (raods) lid van het maandblad Drenthe. Van 1983 tot 1987 was e columnist van de dialectenrebriek van de Drents-Groninger pers. Van 1982 tot 1988 was e eindredacteur van het historisch tiedschrift "Rondom den Herdenbergh" te Hardenberg. Ok was e jaorenlang bestuurslid en veurzitter van de Oudheidkamer Hardenberg.

Kuipers schreef een koppel teneilstukken, revues en openluchtspelen.Veur de Drentse plattelandsjongerengemeenschap: "Drenthe's Balans" (1960), "De Jonkheid" (1962), "Rotonde" (1965), "Vieftig jaor jonkheid" (1963); veur de Gelderse plattelandsjongerengemeenschap: "Sallands jeugd, vroeger en nu"; veur de landelijke rievereiniging: "Salland Ruiters" in Hardenberg. De historische revue "Pesse in 't Middenveld" (1963) en het historisch spel "de Loffelijke Etstoel" schreef e veur de stichting Etstoel Anloo, opvoerd deur 't Aol Volk in 1987. Veur de Stichting Openluchtspel Westerbork schreef e in 1990 het historisch spel "De Onwieze Waorzegster".

Kuipers waarkte rond 1960 met an het Drents leesboek veur schoulen "De Brummelwal". Hij publiceerde in drei Schrieversalmanakken (1954, 1956 en 1975) Wieder in "Dichtersriege", "Op de Gribbelgrab", "Mandielig", "Drents Kinderboek" (1984), "Midwinter in de Olde Landschap" (1984) en "Stoelendaans" (1985). In 1971 schreef e teksten veur een geschiedenis methode veur de legere schoul met als titel: "Drenthe, een verhaal apart".

Vanof de oprichting in 1953 was e lid van de Drentse Schrieverskring; van 1956 tot 1971 was e hiervan volmacht (bestuurslid) en van 1971 tot 1983 volmacht/veurzitter. Van 1983 tot 1991 was e lid van de waarkgroep ‘Kerklied in het Drents'. Hij vertaolde 4 psalmen en 38 gezangen in het Drèents. Van 1968 tot 1978 was Kuipers lid van de Historische Commissie van het Drents Genootschap, de Culturele Raad voor Drenthe; as zodaonig was e mede-oprichter van de Drentse Historische Vereniging. Kuipers verzörgde de Drèentse bewaarking van het boek "Recepten in 't Drents" van mevr. A. Hidding. Op verzuik van de Erven Anne de Vries vertaold'e het bouk "Bartje" in het Drèents (1984 deur Kok, Kampen).

Jaorenlang huil Kuipers lezings veur allerhande groepen, vereiningen, schoulen enz. met as onderwaarpen: "Eigen werk", "Drenthe vrogger", Vandaag en mörgen", "Vroegere Drentse Schrijvers", "De Drentse literatuur", "Oes Drents, wat doew der met", "Drenthe: -historie -gemeenschap -taal" (met diaserie), "De dorpsgemeenschap", "Volksleven in het oude Drenthe, "Volksverhalen", "Volkskunst", "Volksdichting", "Kuierpadtie deur 't wark van Drentse schrievers", en "De kerk in Drenthe". Kuipers schreef onder redactie van Bos, Brood en Foorthuis veer artikels in de serie "Drentse Biografieën" over: Albert Hilberts Kok, Johan Hidding, Willem Emmens en Jan Uilenberg. In de SSS-riege van de Stichting Streekeigen Sleen schreef e een 10-tal boukies met de titels: "Gedichten van Albert Dening", "Verhalen rondom Sleen", "Drenthe en de afscheiding", "De drie Podagristen in Sleen, 1842", "Rijmen en gedichten rondom Sleen", "Versies van Vrogger", "Dwars door de historie van Schoonoord", "Het onderwijs in de vorige eeuw", "Sleen in de kaart gekeken", "Noord-Sleen en 't Haantje".

Kuipers leverde teksten en ongeveer 200 foto 's veur het fotobouk "Hardenberg, een momentopname", oetgaove van de Rabobank in Hardenberg. Hij muik de foto's veur het bouk "Westerwolde", van J.W. Hiskes. In 1956 schreef e teksten veur de opvoering van "Het Börgerder Wasschup", de jaorlijkse opvoering van een historische boerenbruloft in Börger. In 1998 schreef Kuipers teksten veur het fotobouk "Zwerven rond de Slener toren", een oetgaove van Stichting Streekeigen Sleen.

Van 1978 tot 1990 was Kuipers redacteur van de Triangelreeks van Boekencentrum BV te 's Gravenhage. Kuipers wör in 1967 benuimd tot ridder in de orde van Oranje Nassau, mede op grond van zien culturele waark. Hij wör in 1978 deur prins Bernhard onderschaaiden met de Zilveren Anjer op grond van zijn verdeinsten veur de Drentse literatuur. In het belang van zien waark veur de Drentse cultuur wör hum in 1983 de Culturele Pries van Drenthe toukend. De Stichting Streekeigen Sleen benuimde Kuipers in 1999 tot erelid. Gerrit Kuipers kreeg in 2008 de Roel Reijntjes pries uutereikt In opdracht van Stichting Drentse Taol is er van Gerrit Kuipers een schrieverspetret op video/dvd samensteld.


Twei veurbeelden van het wark van Gerrit:

Lentezang

De liester zingt
de lente in de muut
Ik rek de stieve leden
waor de winterkolde
zuk in vastzet hef
Het wordt weer locht um mij
de leste snei is vort
Het laand lig
longernd in de leite
van de bos
en waacht
op mes en zaod
De boswal is de broed
bluit dolkies
as een feestboeket
De liester
zingt de lente in de muut

Oet: Late blui


Proemepitten speien

Zie zaten nog wat nao te praoten bij Mans in 't café nao ofloop van de vergadering van de iesclub "De schraphakken". Het bestuur en de baanveger Zwaantinus. Zunder baanveger kuj nooit een goeie iesclub hebben; vandaor dat Zwaantienus ok met het bestuur optrök. Hie mug ok bij 't bestuur an de taofel zitten en nou bij de "naobetrachting" mug hij der ok bij wezen. Wat naopraoten en wat drinken vanzölf.

't Gesprek kwamp op de Olympische winterspeulen, die achter de rugge waren. De veurzitter, mister Wolbers zee, dat er wal ies wat neie sporten op 't Olympisch batterij kommen muggen. Dat vunden de aandern ok almaol en Zwaantinus zee, dat hij lichtkaans wel wat wus. Mister Wolbers zee, dat e der dan maor ies met veur de draod kommen mus. Zwaantinus namp twee slokken van zien pilsie, sloekte nog een maol extra en die kwamp e lös. Hie vertelde ,, dat e kös op een zaoterdagnaommedag met Jeichien op de tandem van Harm Oosterveld hen Zwartschaop, daor achter Stoefzaand west was. Daor hadden ze een wedstried um 't kampioenschap van Drenthe. Mister Wolbers vreug wat dat dan wel veur een wedstried was.

De aandern wussen 't ok niet en zie hadden der ok niks over lezen. Zwaantinus namp weer twee slokken van zien pilsie, sloekte nog 'n paor maol extra en zee doe: Proemepitten speien, um 't kampioenschap van Drenthe. Almaol keken ze Zwaantinus glad verwonderd an; zul e 't mienen, of zul e niet beter weten? Ie weet het maor nooit met Zwaantinus; maor 't is een goeie baanveger, dat is niet aans. Naodat Zwaantinus nog ies weer twee slokken pils nömmen ha -zien glas was doe leeg - en naodat e nog een maol sloekt ha, doe vertelde hij, dat proemepitten speien een deksels mooie sport was. Het was weer ies wat aans en dat muggen zie best op de Olympische speulen doen. Zie vreugen hum hoe dat dan wal gung.

"Nou, gewoon", zee Zwaantinus, "wel de proemepitten 't wiedste vortspeien kan, dat is de baos. Net as bij 't koegelstoten". Maor hij vund het schandalig, dat Radio Drenthe der achil niet west was, terwiel het Drentse record proemepitten speien in de middenklasse verbetrd wuur tot vittien meter tweeënzestig. Verbaosd vruug Derk Warmels oj daor ok nog verschillende klassen in hadden. Dat was jao singelier. Zwaantinus keek naor zien glas dat leeg was, sloekte tòch maor een maol en zee: "Wis en waarachtig hej daor klassen in; alle proemepitten bint jao lang niet geliek" "Doar hej geliek an ", zee mister Wolbers, "alle proemen bint jao ok lang niet geliek"

Zwaantinus zee, dat mister dat wal goed deur ha; dat vol hum niks tegen. Doe vertelde hij dat de proemenpittenspijers verdeeld waren in dreej klassen. De lichtste klasse, dat waren de effiespittenspijers; effies, dat bint jao van die kleine roodachtige proemegies die men veul antreft in Schoonebeek en umgeving. Het hiele bestuur keek Zwaantinus met verbaozing an, dat e dat almaol wus. Maor Zwaantinus gunk zunder slikken of sloeken wieder met zien oetleg. "De middenklasse, dat bint de , za ‘k maor zeggen, de gewone proemepittenspijers. Het maakt niet oet, of 't nou pitten van blauwe of an gele proemen bint". " tabaksproemepitten dan?" vreug Rieks Reuring eigenwies. Waorop Zwaantinus zee, dat Rieks niet zo onneuzel vraogen mus; men mot zuk nooit onneuzeler veurdoen as dat men is.

De aner bestuursleden begrepen Zwaantinus best. "E" dan hej nog de zwaore klasse","vervolgde Zwaantinus zien verhaol. "Die zwaore jongens, dat bint de eierproempittenspijers.Die spijt ok het wiedste". Harm Holties markte op, dat dat haost nèt was as bij de TT; daor haj ok een lichte klasse - de 125 cc - de middenklasse - de 250 cc - en de zwaore klasse - de 500 cc. "Maor ie hadden ok nog motoren met ziedspan",gooide Rieks Reuring der tussendeur. Rieks had vrogger ok een "stoomfiets" had - aans had e nooit een meid kregen - maor nou ree hij in een Mercedes....Al hoe onneuzel as e ok was, Zwaantinus kwamp hum halfweg en zee, dat er gien proemepitten met ziedspan bestunden en daorum haj ok maor dreej klassen; of Rieks dat wal begriepen wol, vreug e.

Mister Wolbers luut Mans nog een maol een rondtie brengen den die prootten zie nog een hiele toer deur ovr de proempittenspeiensport en zie zagen daor wel toekomst veur. Zwaantinus vertelde, dat 't nog wal verschil muik oj tegen de wind in speien mussen of van de wind of. Zie broekten ok windmeters; men mug niet speien met teveul rugwind. Dan mus der eerst een schutting plaotst worden van dreej meter hoog. De speiers mussen daor achter staon, oet de wind. Mister Wolbers wol wal weten of dizze sport allien boeten bedreven weur of ok wal in een sport zaal. Zwaantinus vertelde dat ze dat enkel boeten deden, op kört gres; in een zaal zul 't jao een grote smeerboel worden, want de proemepitten kwammen niet altied dreug over.

Het publiek mus ok een meter of tien van de baan - de speibak nuumden ze dat - ofblieven. Verscheiden toeschouwers nammen ok wal een pareplu met, ofhankelijk van de wind, vanzölf, ok al was 't mooi dreug weer. Dat was heur almaol wal dudelijk; Rieks Reuring ok wal. Mister Wolbers wol nog wal weten um wat veur soort priezen as dat gung. Doe vertelde Zwaantinus, dat zie as priezen golden, zulvern en bronzen proemenpitten kregen, an een oranje lint; veur elk van de dreej klassen. Het leek heur almaol bij oetstek een sport die op de Olympische speulen thoes heurde. Mans bracht heur almaol nog een kleine vertering op reken van de Schraphakken en doe ze die mettertied achteroverslagen hadden, doe hebt zie met algemene stemmen besleuten um de proemepittenspeiersport an te melden bij 't Olympisch Comité. 't Zal mij nei doen of dat wat wordt...


Bronvermelding:

Website huusvandetaol.nl






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl