In en om Assen

Jan Hendrik Pelleboer


Weerman en dorpsmens

Bron: 101 markante Drenten van Maxine Robeta Hilbrandie - Meijer; uitgeverij Moordboek, 2001, Weerspiegel 1995 en Trouw 20 juli 1992

 

Jan Pelleboer was een weerman in de dop. Op veertienjarige leeftijd spijkerde hij de resultaten van zijn waarnemingen aan de schuurdeur van café De Kroon in zijn woonplaats 's Heerenbroek, hetgeen niet onopgemerkt bleef.

In de oorlogsjaren verbleef professor Bleker van het KNMI een tijdje bij de familie Pelleboer. Als dank voor zijn verblijf op de boerderij bezorgde hij Jan Pelleboer een plaats bij het weerstation in De Bilt.
Na een interne opleiding kreeg hij een baan aangeboden bij de meteorologische dienst van het KNMI op het vliegveld Eelde. Hij heeft het vak van weerman uitgeoefend tot aan zijn dood.

Pelleboer, bijgenaamd de Pel, was een markante persoonlijkheid. Met zijn specifieke tongval, zijn blijde uitstraling, zijn golvende haardos en de eerlijke eenvoud maakt hij de weersverwachting op radio en televisie en in de geschreven pers tot een gewild item voor alle mensen en niet alleen voor boer en tuinder.
Door zijn populariteit werd de weersvoorspelling bij alle zenders een must.

Pelleboer werd door zijn veelvuldig optreden min of meer publiek bezit. Bij een buitenevenement was hij steevast de weersvoorspeller.
Aan zijn wijze van presenteren is het te danken dat het weer door de volgende generatie met meer jeu en veel informatiever wordt gebracht.
Hij was een man van de praktijk en haalde zijn gegevens van Meteo Consult in Wageningen en van een 220 waarnemers uit het gehele land en niet zoals tegenwoordig van computerberekeningen.

De jongere lichting weermannen en -vrouwen combineren de berekeningen dankzij Pelleboer met een portie human interest. Ze larderen de weersvoorspellingen met historische gegevens en met gefilmde beelden van weersgesteldheden op de weg of in de natuur.

In 1954 wreekte zich het feit dat Pelleboer slechts het diploma van de Lagere Landbouwschool bezat. Het KNMI wilde opeens alleen gestudeerde mensen onder haar weermannen. Jan Pelleboer was sindsdien een zelfstandige weerman; hij was een graag geziene gast in populaire tv shows bij Willem Duys of Frits Bom. Hij schreef artikelen voor talloze kranten.
Om zijn gezin te onderhouden hield hij bovendien nog lezingen over het weer en richtte hij een telefonische weerlijn op.

Als dorpsbewoner van Eelde / Paterswolde was hij op allerlei fronten actief. Hij was een van de belangrijkste drijfveren van het dorpsorgaan De Eelder Dorpsklanken, die hij als plaatselijke journalist vol schreef, over het weer, over sportgebeurtenissen, eigenlijk over van alles tot aan de operette toe.

Jan Pelleboer was een druk baasje, een duizendpoot. Hij heeft eens gezegd dat 'de dood de mensen soms treft als een bliksemschicht bij heldere hemel'. Hij kon het weten. Bij de voorbereidingen van een uitzending werd Pelleboer getroffen door een hartstilstand en overleed op 18 juli 1992, in zijn eigen waarnemingsstationnetje bij huis.
Uit het hele land stroomden de condoleancebrieven binnen

In de Weerspiegel stond in december 1995 het volgende artikel:

Herinneringen aan een unieke persoonlijkheid

11 januari 2004 - Op 10 november 1995 werd in het gebouw van het Nieuwsblad van het Noorden in Groningen in aanwezigheid van familie en weermannen het boek "Jan Pelleboer, weerman en dorpsmens" gepresenteerd. Het boek over de op 18 juli 1992 overleden weerman draagt er zeker toe bij dat de bekende weerman nooit aan de vergetelheid wordt onttrokken. Terecht, want Jan Pelleboer was een unieke persoonlijkheid.

PTT post heeft in 2002 een serie van twaalf Verrassingspostzegels gewijd aan de provincies. Het velletje van de provincie Drenthe bevat de beeltenis van Jan Pelleboer. Daarmee is hij de eerste KNMI-er die een afbeelding kreeg op een postzegelvel.

De redactie van dit boek over "de Pel" was in handen van Ab Odding (sinds 1956 samen met Jan redacteur van het Eelder weekblad "Dorpsklanken") en dorpsgenoot Cathrinus Schaafsma. "Voor Eelde staan de moord op Kennedy en de dood van Pelleboer op één lijn"; dit citaat uit de inleiding maakt meteen duidelijk hoe belangrijk Pelleboer als dorpsmens was.

Maar de meeste onder ons kennen Pelleboer natuurlijk als de populaire weerman met zijn opvallende stemgeluid, zijn gevoel voor humor en zijn kwaliteiten als weervoorspeller en klimatoloog. Pelleboer had een onvoorstelbaar geheugen als het ging om weerfeiten. Zijn grote bekendheid kreeg hij vooral door de TROS op (toen nog) Hilversum 3 genoemd, waarin hij temidden van zeer populaire programma's, zoals de top 40, de weersverwachting presenteerde. De stem van Pelleboer schalde door heel Europa dankzij de Wereldomroep en de luistercijfers vlogen omhoog als Pelleboer in de ether was.

Over Pelleboer zijn zoveel anekdotes te vertellen dat het moeilijk is een keuze te maken. De auteurs hebben dat aan den lijve ondervonden, want ze de helft moesten weglaten om te voorkomen dat het boek het formaat van een encyclopedie zou krijgen. Toch beslaat het boek nog 180 bladzijden, waarin de lezer trekt langs een enorme stoet van bekende Nederlanders trekt, die allemaal iets met Pelleboer hadden.

Pelleboer werkte vanaf oktober 1945 op het KNMI in Eelde en kreeg op 16 juni 1954 eervol ontslag. Hij wilde voor zichzelf beginnen en als KNMI-meteoroloog deed hij dat eigenlijk al een beetje. Tijdens een bezoek van de Koningin en de Prins aan Groningen zag Pelleboer een cumulonimbus die sterk uitgroeide. Op zijn advies werd de toch bekort, waardoor Hare Majesteit, reizend in een open wagen, nog juist voor de plensbui (de straten kwamen blank te staan) binnen was. Pelleboer belde op eigen houtje de politie en via de mobilofoon klonk zijn rampbericht door de stoet.

Dat kon natuurlijk zo maar niet, meende de directie van het KNMI en de berisping uit De Bilt stak schriel af tegen het schriftelijke compliment van de hoofdcommissaris van politie. Maar dat voorval was niet de reden van zijn vertrek. Jan was in Eelde weerwaarnemer/observator en verantwoordelijk voor het bijhouden en rapporteren van het weer. Hij ambieerde echter een vak als (hoofd)meteoroloog, verantwoordelijk voor de opstelling, uitgifte en bewaking van weersverwachtingen en daarvoor was op Eelde geen plaats, schrijft oud-KNMI-meteoroloog Ton van Gils, die hem als hoofd meteo Eelde persoonlijk goed kende.

Na zijn vertrek bij het KNMI was Jan Pelleboer veertien jaar lang op zondagavond werkzaam als sportredacteur op de redactie van het Nieuwsblad van het Noorden, onder meer met sportcollega Jacques d'Ancona. Echt interesseren deed het hem niet en "de uitslag 0-1 werd wel eens 1-0 in de handen van Pelleboer. Wat maakt het ook uit.... " Vele bekenden uit de weerkunde schrijven in dit "Pelleboek" over hun herinneringen aan Pelleboer.

In de Trouw van 20 juli 1992 stond het volgende artikel:

Jan Pelleboer 1924 - 1992

"De verwachting was goed, maar het weer hield zich er niet aan" , was een van de gevleugelde uitspraken van collega weerman Jan Pelleboer die zaterdagochtend zo onverwacht uit ons midden is weggerukt. Spitsvondigheden zoals deze, zijn spreekstijl en stemgeluid en niet in de laatste plaats z'n uitstekende verwachtingen hebben hem mateloos populair gemaakt bij een groot deel van de Nederlandse bevolking. Vooral in het noordoosten werd hij op handen gedragen.

Wat zijn verwachtingen betreft kan ik nog als de dag van gisteren 19 juni 1976 voor de geest halen. Het had die dag hard en langdurig geregend en ik belde hem vanaf Marken mijn etmaalsom, 18 mm, door. Terloops vroeg ik of het zomerweer zich zou herstellen. Hij zei toen het volgende: "Van het zuidwesten uit nadert een hogedrukgebied dat zich over de Britse eilanden naar het noordoosten uitbreidt. Wij zitten dus voorlopig weer onder de pannen!"

De periode die daarna aanbrak staat geboekt als een van de langdurigste hittegolven van deze eeuw. Verder vooruit kijken dan drie dagen deed Jan meestal niet. Daar was hij heel consequent in. Opwinden kon hij zich over seizoensvoorspellingen. Toen in januari van dit jaar een astrologe een koudegolf voorspelde en ook nog de datum waarop de Elfstedentocht zou worden verreden, stond hij op z'n achterste benen. Zoals gebruikelijk in dat soort situaties kreeg ik toen een fax van hem waarop hij de vloer aanveegde met dergelijke weerwichelarij.

Jan had het evenmin begrepen op de Amerikaans getinte commercie in de Nederlandse weerberichtgeving. Je uitdrukken in superlatieven om daarmee zoveel mogelijk luisteraars, lezers of kijkers te trekken was hem een gruwel. Hij nam dan ook iedere gelegenheid te baat om te strijden tegen weerberichtgeving op wijze zoals men zijn of haar waren op de markt aanprijst.
Jan Pelleboer, die in 1924 in 's-Heerenbroek is geboren, kwam in 1945 als assistent meteoroloog in dienst bij het KNMI. Korte tijd later werd hij op het vliegveld Eelde gestationeerd. In 1954 is hij als freelanceweerman gaan werken.

Samen met weerman Hans de Jong uit Gorredijk, die nog druk doende is voor de NCRV, hebben ze het weer op hun eigen wijze populair gemaakt voor de massa. Bovendien heeft de 'oude garde', zoals Hans de Jong zichzelf en Jan Pelleboer omschreef, het pad geëffend voor een nieuwe generatie zoals Jan Versteegt, Piet Paulusma en mijzelf.

Ook een bedrijf als Meteo Consult had niet zo goed kunnen floreren als het weer door de pioniers uit het noorden niet zo gepopulariseerd was.
Met het overlijden van 'Jan Noord' zoals hij zich telefonisch aankondigde (mij noemde hij 'Jan West' en Jan Versteegt in Gelderland 'Jan Oost') is de weerberichtgeving in Nederland verschraald. We zullen hem heel erg missen, onze man uit Paterswolde.

 

© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl