In en om Assen





De kerk van Annerveenschekanaal


Bronvermelding:
'Het Drentse Landschap'. Juni 2012, nummer 74. Een artikel van Olav Reijers, directeur van het Drents Plateau.


foto: Rijksdienst voor de Monumentenzorg


Soms werd dominee de bijna spreekwoordelijke eenvoud van de kerk teveel


Annerveenschekanaal ligt als een langgerekt lint van boerderijen en woonhuizen langs het Grevelingskanaal, op de grens van Groningen. Als een van de weinige niet gedempte veenkanalen heeft het zijn oorspronkelijke uiterlijk weten te behouden en is daarom aangewezen als beschermd dorpsgezicht. In al zijn eenvoud vertelt de kerk het verhaal van ontstaan en ontwikkeling van een bijzonder dorp.

In de achttiende eeuw leefde de turfkoorts Drenthe in weer op. Was het in de venen van het noordelijke Bourtanger Moor eerst vooral de stad Groningen, nu zagen ook lokale notabelen de inverdienmogelijkheden van wat niet voor niets het bruine goud is gaan heten. Zo richtten zes Drentse-heren in 1764 de Annerveensche Heerencompagnie op waarvan de landmeter en ingenieur Lambartus Grevijlink de bewindvoerder en drijvende kracht was. Hun plan was een gebied tussen de Hunze en de grens met Groningen aan snee te brengen. Voor de afwatering van het gebied en het vervoer van turf waren zij genoodzaakt zelf een kanaal aan te leggen. Hiermee raakten zij verzeild in een slepend conflict tussen Groningen en Drenthe: op wiens grondgebied moest het kanaal liggen?

Dat was een afgeleide van de vraag wie er het meest aan de turf ging verdienen. Dankzij de diplomatieke gaven van Grevijlink kwam er een mooie tussenoplossing. Het kanaal kwam enkele meters van de grens op Drents gebied te liggen. Het sloot echter aan op het Groningse kanalenstelsel en werd beheerd en zelfs betaald door de Groningers. Deze politieke oplossing verklaart waarom het naar de bewindvoerder vernoemde Grevelingskanaal met een vreemde knik aansluit op het Groningse Kieldiep.

Koninklijk besluit

Langs het Grevelingskanaal ontstond een langgerekt lint van bebouwing dat eerst Nieuw-Annerveen en later Annerveenschekanaal is gaan heten. Een van de eerste bewoners was Grevijlink die er een eigen statig woonhuis heeft laten bouwen. Kerkelijk viel dit gebied decennialang onder Anloo. Dat betekende dat de nieuwe bewoners voor ieder kerkbezoek een lange weg over slechte wegen moesten afleggen inclusief oversteek van de Hunze. "s Winters was dat vanwege overstromingen onmogelijk en konden zij terecht in de veel dichterbij gelegen kerk van Kielwindeweer. Maar ja, dat was Groningen en met de aanleg van het kanaal had de grens-overschrijdende diplomatie wel zijn limiet bereikt.

Logisch dat de bewoners van Annerveenschekanaal zich hard maakten voor een eigen kerk, tot aan koning Willem I toe: 'De Koning was immers zeer begaan met de geestelijke staat van zijn onderdanen. Had hij niet kort tevoren ook geld beschikbaar gesteld voor de bouw van een kerk in Stadskanaal?' De Koning gaf geen geld maar de kerk kwam er toch, ondanks verzet van Anloo dat bang was inkomsten mis te lopen.

Soberheid

In 1835 kreeg Annerveenschekanaal een eigen kerkgebouw, eerst als hulpkerk van Anloo, vanaf 1840 bij Koninklijk Besluit (blijkbaar had de brief toch geholpen) als hoofdkerk. Het was een eenvoudige zaalkerk met aangebouwde pastorie. Zoals bij zoveel kerken in het veengebied stonden de financiƫn geen enkele franje toe, niet aan de buitenkant in de vorm van geledingen of pilasters, noch aan de binnenkant. Als enige was boven de toegangsdeur een geschilderde zon met tekst aangebracht waarvan de spreuk inmiddels is verdwenen. De toegenomen welvaart stelde het kerkbestuur in staat om in 1860 een toren aan het gebouw toe te voegen. De gelovigen konden zo met het luiden van de klok naar de kerk geroepen worden. De toren kende eenzelfde sobere uitvoering als de rest van de kerk. In 1916 werd de kerk verrijkt met een eigen (maar wel tweedehands) orgel. Deze werd geplaatst op een nieuw gebouwde galerij tegenover de preekstoel.

Maar soms werd dominee de bijna spreekwoordelijke eenvoud van de kerk teveel. Toen de in 1930 beroepen ds. Roelofsen de preekstoel zag, vond hij het op een eierdopje lijken, daar ging hij niet op preken. De preekstoel kreeg een houten omhulsel en aan de achterwand liet hij een donkere lambrisering aanbrengen. Pas met de restauratie van beginjaren '80 werden de ingrepen van deze dominee weggehaald en de oorspronkelijke situatie hersteld. In het huidige interieur zijn alleen de losse stoelen voorin de kerk nieuw, de rest ademt nog de sfeer van weleer. Annerveenschekanaal is altijd een kleine parochie geweest die met weinig middelen het hoofd boven water kon houden. Toen het kerkbezoek begon terug te lopen, is de kerkelijke gemeente in 1985, precies 150 jaar na de bouw van de kerk, weer samen gegaan met die van Anloo.

Het kerkgebouw werd ondergebracht in een nieuw opgerichte stichting die zorg moest dragen voor onderhoud en exploitatie. Sporadisch werd het nog voor een kerkdienst gebruikt. Onderhoud werd een steeds groter probleem want er waren nauwelijks inkomsten. De komst van een nieuw multifunctioneel centrum heeft de exploitatie verder bemoeilijkt. Het dorp is te klein voor twee locaties waar maatschappelijke activiteiten plaatsvinden

Herbestemming

Sinds kort heeft de stichting een nieuwe naam gekregen - Stichting Instandhouding Kerk en Gebouwen Annerveenschekanaal - en een andere zeggenschapstructuur die maken dat het bestuur slagvaardiger kan inspelen op de huidige urgente situatie. Er ligt al een aansprekend en ambitieus plan. Onder de naam Lambartushof moeten kerk en Grevelinghuis omgevormd worden tot een woon-werkvoorziening voor oudere kunstenaars en wetenschappers waar wonen, werk en zorg centraal geregeld zijn. De kerk dient in dit plan als atelier en expositieruimte. Provincie en gemeente staan achter het plan en er loopt inmiddels een aanvraag voor Europese subsidie. Dit initiatief komt niet uit de lucht vallen want er zijn tal van culturele activiteiten in en om de kerk.

Zo is de kerk middelpunt van het jaarlijkse festival Kleurrijk Kanaal waar dit jaar o.a. de Peergroup aan meewerkt. Annerveenschekanaal kan zo een succesvol voorbeeld worden van herbestemming, niet alleen van een gebouw maar juist van een groter gebied. En dat wordt alleen maar kansrijker nu het kanaal weer bevaarbaar is en het leven terugkeert op het water. U moet er eens gaan kijken.






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl