In en om Assen





De Bethelkerk; de voormalige synagoge aan de Groningerstraat


Bronvermelding:
F.J. Hulst en H.M. Luning, De Joodse gemeente Assen, Assen, 1991


foto: Sietse Kooistra


De verschrikkingen van Auschwitz en Sobibor

Na enkele malen van gebouw gewisseld te hebben kreeg de joodse gemeenschap in Assen in 1832 de beschikking over een stukje grond aan de Groningerstraat waar in 1832 de eerste officiële synagoge in gebruik kon worden genomen. Spoedig daarna bleek het gebouw te klein. Waren er in 1860 al 285 gemeenteleden, in 1890 was dit bijna verdubbeld tot 500. In 1899 trachtte men de benodigde middelen bij elkaar te krijgen door aandelen van ƒ 25 uit te geven met een rente van 4 procent. De kerkenraad dacht in totaal maximaal zo'n ƒ 12.000 nodig te hebben. Als architect had men J. Smallenbroek uitgekozen, die vlak daarvoor de gereformeerde Noorderkerk grondig had verbouwd en uitgebreid. De overeenkomsten tussen beide gebouwen zijn tot op de dag van vandaag nog zichtbaar. De synagoge kreeg 210 zitplaatsen voor de mannen, terwijl 74 vrouwen op de galerij een plaatsje konden vinden. Op 26 juli 1901 kon de synagoge worden ingewijd.

Slechts enkele Asser joden overleefden de verschrikkingen van Auschwitz en Sobibor. Hun synagoge bood een troosteloze aanblik. Er zat geen slot meer op de deur, al het meubilair was verdwenen. Weliswaar kreeg men eind 1945 bericht dat een deel van de waardevolle kerkelijke goederen was teruggevonden, maar wat moest men ermee in de zo gehavende gemeente? Het kerkbestuur, bestaande uit M.J. Gans, M.S. Boekbinder en H. Goslinski, stond voor een aantal bijzonder moeilijke beslissingen. De thorarollen en andere kostbare kerkelijke goederen leende men uit aan Joodse gemeenschappen elders in het land. Veel later, in 1980, schonk men ze definitief aan het Joods Historisch Museum in Amsterdam.


Foto uit 1989 toont de glas-in-lood ramen in het verenigingsgebouw (sjoel) van de kibboets Beth Keshet in Noord-Israël. Deze zaten tot 1975 in de Bethelkerk (vroegere synagoge) aan de Groningerstraat 14 te Assen. De ramen zijn ontworpen door de architect A. van Oosten en aan de Asser synagoge geschonken door Joseph A. Frijda, destijds voorzitter van de Joodse gemeente Assen. (Collectie: Gemeente assen)


De kerk werd gebruikt als opslagplaats

In 1947 besloot het kerkbestuur de synagoge te verhuren aan de Gereformeerd-Vrijgemaakte kerk die het gebouw voorlopig voor drie jaar voor een huurprijs van ƒ 25,- per week huurde. Toen deze kerk de sjoel op 12 mei 1947 als Bethelkerk in gebruik nam, kon het Joods kerkbestuur niet bij deze voor hen zo emotionele gebeurtenis aanwezig zijn. Wel had men een bloemetje gestuurd. Enkele jaren laten verkocht de joodse gemeente het gebouw aan de nieuwe huurder. Toen de Gereformeerd-Vrijgemaakte kerk in 1970 verhuisde naar de Noorderkerk en de Bethelkerk te koop aanbood, hing het voortbestaan van het gebouw regelmatig aan een zijden draadje. Een tijdlang was het gebouw in gebruik als opslagplaats voor meubelen.

Toen de gemeente Assen in het kader van het Komplan-Noord in de Kanaalstraat de grond nodig had waar toen nog de Christelijk-Gereformeerde kerk stond, kocht de gemeente de Bethelkerk als ruilobject. Na een grondige opknapbeurt kon de Bethelkerk in 1980 door de Christelijk-Gereformeerde kerk en de Nederlands-Gereformeerde kerk in gebruik worden genomen.






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl