In en om Assen





De hervormde kerk van Nijeveen


Bronvermelding:
'Het Drentse Landschap'. Dec. 2011, nummer 72. Een artikel van Olav Reijers, directeur van het Drents Plateau.


Interieur 1978 (foto Rijksdienst voor de Monumentenzorg)


Een uniek complex van kerkelijke en sociale gebouwen


Kerken zijn in de eerste plaats een huis van God maar hadden vanouds ook een sociale functie. Dat is nergens beter zichtbaar dan in Nijeveen. Naast de oude hervormde kerk ligt niet alleen een begraafplaats maar staat ook een langwerpig gebouw waarin ooit de school en drie armenhuisjes waren ondergebracht.

Sociale voorzieningen waren tot in de 20l' eeuw geen zaak van de overheid maar van particulier initiatief. De belangrijkste weldoener was de kerk, vooral daar waar er weinig vermogende burgers waren die een steentje konden bijdragen. Dat was op het platteland meestal het geval. De kerkgemeenschap zorgde voor onderwijs en ondersteuning aan behoeftige dorpsgenoten. Het schoolgebouw naast de kerk van Nijeveen dateert uit begin 19e eeuw maar ongetwijfeld hoorde onderwijs al veel langer bij de kerk. Tegen de school staat een armenhuis, herkenbaar aan de dubbele ingang. Het is nu bijna onvoorstelbaar dat daar drie complete gezinnen werden gehuisvest, maar toen was het een zeer welkome voorziening voor mensen die geen enkel vangnet hadden.Tussen school en kerk staat de kosterswoning, in de jaren vijftig gebouwd in een oude stijl. Zo is een voor Drenthe uniek complex van kerkelijke en sociale gebouwen ontstaan.


Schuurkerk

Centraal staat het kerkgebouw dat uit 1477 dateert en op zichzelf al bijzonder is. De kap wordt namelijk gedragen door een houten gebint zoals bij boerderijen gebruikelijk is. In de volksmond heet het gebouw daarom de schuurkerk. Behalve in Paasloo, vlak over de grens in Overijssel, kennen we geen andere kerk in ons land met een dergelijke draagconstructie. Een reden voor deze zeldzaamheid kan zijn dat de kerk een gewijd gebouw was dat niet teveel met een alledaagse boerderij geassocieerd moest worden. De muren van het koor hebben wel een dragende functie, te zien aan de smalle vensters en de steunberen aan de buitenzijde. De kerk was aan Barbara gewijd, een heilige die onder andere beschermde tegen brand, altijd nuttig voor een houten gebouw. Pas in de 17e eeuw kreeg ook deze kerk een stenen uiterlijk.

Vanwege de tachtigjarige oorlog was de houten kerk toen zwaar in verval geraakt. Nijeveen lag aan een doorgaande weg tussen Drenthe en Overijssel die regelmatig door plunderende en brandschattende soldaten werd gebruikt. Tijdens het beleg van Steenwijk diende het gebouw zelfs als paardenstal voor de Spaanse troepen. Een taxateur had het gebouw al als 'waardeloos' opgegeven maar blijkbaar was de kerk belangrijk genoeg om weer op te bouwen. Dit gebeurde in 1627 met geld van De Landschap (zoals de provinciale overheid toen heette), waarbij de houten wanden werden vervangen door de huidige bakstenen muren. In de muren werden grote ramen aangebracht die nog steeds voor een prachtige lichtval in het interieur zorgen. Dat kon omdat het houten gewelf niet op de muur maar op het oude gebint bleef steunen dat bewaard was gebleven. Het gebouw heeft zo altijd het karakter van een schuurkerk behouden.


Restauratie

De toren dateert van de begintijd van de kerk en is altijd van steen geweest. Hij is wel ingrijpend verbouwd en van een spits voorzien in 1683, een jaartal dat nog steeds op het torenkruis te lezen is. Het interieur is harmonieus ingericht, met kerkmeubilair uit verschillende perioden. Tegen de achterwand staat een eenvoudige 18e-eeuwse preekstoel. Bij de restauratie van 1976 is deze van de wand gehaald en bleek toen nog maar aan één spijker te hangen. Blijkbaar heeft Onze-Lieve-Heer al die tijd beschikt dat dominee niet naar beneden zou duikelen. Bij dezelfde restauratie kwam een altaarsteen uit ca. 1480 naar boven, de begintijd van de kerk. Vaag zijn in de vier hoeken en in het midden nog ingebeitelde tekens zichtbaar. Dit zijn wijdingstekens die de vijf wonden van Christus symboliseren.Tijdens de beeldenstorm is de steen doormidden gehakt en begraven, de scheur is nog duidelijk te zien.


De kerk in Nijeveen is - het is aan de buitenkant niet zichtbaar - gebouwd als een boerderij


Nieuwe activiteiten

Door ontkerkelijking en vergrijzing is het kerkbezoek inmiddels fors teruggelopen. Net als elders in ons land is de Hervormde kerk een samenwerking aangegaan met de Gereformeerde kerk van Nijeveen en de kerk van Kolderveen. Zo geven zij samen het kerkblad uit maar blijven wel ieder in het eigen gebouw kerken. Met minder mensen wordt onderhoud van het kerkgebouw echter steeds moeilijker op te brengen. Daarom is een aantal jaren geleden de Stichting Barbara Nijeveen opgericht. Met donaties en een jaarlijkse boekenmarkt in april haalt de stichting een behoorlijk bedrag op dat dit jaar bijvoorbeeld aan de bestrating, herstelwerk aan het dak en reparatie van het lijkenhuisje op de begraafplaats is uitgegeven. Ooit was de stichting ook met concerten begonnen maar omdat bijna iedere kerk die inmiddels aanbiedt, is de concurrentie te groot geworden. Mooi is dat in de stichting ook mensen zitting hebben van buiten de Hervormde kerk. Er is namelijk een breed gedragen gevoel dat behoud iedereen aangaat omdat de plek zo bijzonder is dat het waarde heeft voor het hele dorp. En eigenlijk strekt de waarde zich uit over heel Drenthe.






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl