In en om Assen





De hervormde kerk van Wapserveen


Bronvermelding:
'Het Drentse Landschap'. Maart. 2012, nummer 73. Een artikel van Olav Reijers, voormalig directeur van het Drents Plateau.



Foto Hans Dekker


Misschien ligt het geheim onder de vloer


Kerken zijn normaal gesproken een baken van stabiliteit en zekerheid. Eenmaal gebouwd blijven ze eeuwenlang op dezelfde, gewijde, plek staan, vaak zelfs in een gedaante die door de eeuwen heen min of meer hetzelfde is gebleven. Van de kerk van Wapserveen is dat niet zeker. Ooit in de middeleeuwen gebouwd, is deze kerk misschien wel meeverhuisd met een heel dorp naar de huidige plek.

Wapserveen is een van de langste wegdorpen van Drenthe. Het strekt zich uit over een lengte van meer dan 7,5 km tussen de Wapserveensche Aa in het noorden en de stuwwal van de Havelterberg in het zuiden. Richting riviertje lagen de hooi- en weilanden, aan de andere kant van de weg de akkers met daarachter de heidevelden bij de Havelterberg waar schapen werden geweid en plaggen gestoken. De oudste boerderijen liggen bijna zonder uitzondering aan de zuidelijke, droge kant van de doorgaande weg. Maar waarschijnlijk lag het dorp ooit een stuk noordelijker. Op oude kaarten is nog te zien dat daar een weg liep, de 'Olde Diek'.Toen het gebied steeds natter werd, besloten de bewoners het een stukje hogerop te zoeken. Aan de leeftijd van de boerderijen te zien, moet deze verplaatsing al in de loop van de 17° en 18e eeuw hebben plaatsgevonden. Omdat iedere boer een kavel had die loodrecht op de weg stond, kon een boerderij een stukje verder op dezelfde kavel weer worden opgebouwd zonder ingewikkelde grenscorrecties. Dat maakt het heel goed denkbaar dat de kerk vroeger ook noordelijker aan de Olde Diek heeft gestaan en uiteindelijk is verplaatst naar de huidige locatie toen de bewoningsas van het dorp zuidelijker kwam te liggen. Zekerheid zullen we wel niet meer krijgen, want de Olde Diek is in de ruilverkaveling van beginjaren zeventig volledig weg geëgaliseerd.


Sobere bouw

Voor Drentse begrippen is de herkomst van de kerk stokoud. In 1461 scheidde Wapserveen zich als eigen parochie af van Diever. Het had toen al een kapel, mogelijk uit de 13'' eeuw, die toen in gebruik werd genomen als parochiekerk. We weten zeker dat de oude kerk in 1803 is afgebroken en plaats heeft gemaakt voor het gebouw dat er nu nog staat. Zou dit de datum van de veronderstelde verhuizing zijn? De vorm van de oude kerk is in ieder geval niet meer te achterhalen, de baksteen is echter hergebruikt in de nieuwe kerk. Aan het grotere formaat en de lichtere kleur is te zien dat de onderste rijen bakstenen een hogere ouderdom hebben dan de lagen onder het dak.

De kerk zelf is sober van uitvoering. Bouwkundig is noch aan de buiten-, noch aan de binnenzijde enige frivoliteit te ontdekken.Voor het gevoel lijkt de kerkruimte daardoor groter dan het in werkelijkheid is. In het interieur vallen vooral de eenvoudige glas-in-loodramen en de moderne orgelluiken op. De ligging is echter prachtig, iets van de weg af, omgeven door een rij bomen met een smalle gracht eromheen en erachter het weidse uitzicht tot aan de Wapserveensche Aa. Heel bijzonder is de klokkenstoel. Om een toren uit te sparen werd vaak een houten stellage naast de kerk gezet waar de klok in kon hangen.

In Friesland zijn nog vele klokkenstoelen bewaard gebleven, in Drenthe is dit de enige. We weten echter dat nog minimaal zeven andere kerken in Drenthe ooit een klokkenstoel bezaten. Hout is goedkoper maar vraagt ook meer onderhoud zodat de meeste nu zijn verdwenen. Helaas is de oude 18l' eeuwse klok in de oorlog door de Duitse bezetters meegenomen en waarschijnlijk omgegoten voor geschut; er is nooit meer een spoor van gevonden. De huidige klok dateert van 1948.


Concerten

Net als in de rest van het land loopt het kerkbezoek terug door vergrijzing en ontkerkelijking. Omdat het dorp nauwelijks groeit is er ook geen nieuwe aanwas meer te verwachten. Daarom is de Hervormde kerk als een der eersten ooit begonnen met het geven van concerten in de kerk. Deze klokkenstoelconcerten genoten een zekere faam en trokken bekende musici aan. De toeloop werd op een gegeven moment zo groot dat de kerk professionele voorzieningen had moeten aanleggen om aan de eisen van een echte muziekzaal te kunnen voldoen. Toen in de jaren negentig de concurrentie ook nog groter werd omdat steeds meer kerken concerten en optredens verzorgden, is de succesvolle reeks gestopt.

Maar nog steeds is hier enkele malen per jaar een concert te beluisteren. Omdat dit de enige kerk is in Wapserveen bezochten vanouds ook leden van andere gezindten de dienst. De overgang naar de Protestantse Kerk Nederland stuitte zodoende op weinig weerstand. Inmiddels zijn gereformeerden en lutheranen ook vertegenwoordigd in de kerkenraad. Gelukkig bezit de kerk nog eigen landerijen die naast de vrijwillige bijdragen voor voldoende inkomsten zorgen voor onderhoud van de kerk en de tegenover gelegen pastorie. Een grote restauratie staat nog niet op stapel maar dient zeker gepaard te gaan met archeologisch onderzoek. Misschien ligt het geheim van de verhuizing wel onder de vloer, wachtend op ontdekking.






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl