In en om Assen





De Zuiderkerk in Assen


Bronvermelding:
75 jaar Zuiderkerk Assen; het huis en zijn bewoners. Gedenkboek 75 jaar Zuiderkerk in Assen 1925 - 2000.
Samenstellers: Ludy Tel-Brouwer en Gerben Althuis, 1 april 2000


Bouwvakkers bij de bouw van de Zuiderkerk te Assen, 1924/25


Ontstaansgeschiedenis van de kerk


Door de groei van de kerkelijke gemeente werd in juni 1914 besloten een tweede predikant te beroepen en werd ook een tweede kerk noodzakelijk. Voor het houden van kerkdiensten werd in 1915 een "lokaal" gehuurd van de heer Gerritsen, de zgn. Wilhelminazaal aan de Rolderstraat. Vanaf mei 1915 werd eerst éénmaal en later tweemaal per zondag in deze zaal een kerkdienst gehouden. Omdat de plannen voor een definitieve tweede kerk niet van de grond kwamen (oorzaak wellicht de 1ste wereldoorlog 1914-1918) werd in 1918 een houten hulpkerk gekocht in Stadskanaal en geplaatst op een terrein aan de Vaart ZZ. Het perceel ernaast was bestemd voor een nieuwe pastorie. De eerste tweede predikant werd ds. J. Gispen. Op 3 juli 1923 wordt het bouwterrein op een openbare veiling aangekocht voor wat nu genoemd wordt de "Zuiderkerk" voor een bedrag van fl. 9.000. = .

Om de prijs niet te laten opdrijven, als bekend zou worden dat de Gereformeerde Kerk belangstelling had voor het terrein, werden door de kerkenraad één of meer gemachtigden aangewezen die namens de kerkenraad mochten bieden. Deze gemachtigden waren niet de mensen waarvan bekend was dat zij door de kerkenraad waren gemachtigd. Of het geholpen heeft? Het terrein was niet, wat men tegenwoordig verstaat onder bouwrijp. Ter plaatse bevond zich een laag gedeelte, wellicht een veengat waaruit men turf had gewonnen en inmiddels gevuld met prut en water. Reeds op 18 oktober 1923 wordt besloten het door de architect A. Smallenbroek Jzn. ontworpen plan te bouwen. De heer A. Smallenbroek was verbonden aan het plaatselijk architectenbureau J. Smallenbroek & Zn. Voordat met de bouw van de kerk kon worden begonnen moesten er nog heel wat moeilijkheden worden overwonnen.

Het college van B&W had b.v. op 2 augustus 1923 toestemming gegeven op het perceel aan de Zuidersingel een kerk te bouwen nadat o.a. de kerkenraad van de Hervormde Gemeente schriftelijk had verklaard geen bezwaar te hebben tegen de bouw van een kerk. De kerkvoogden van de hervormde gemeente die in eerste instantie niet waren benaderd, maakten later bezwaar tegen het verlenen van de bouwvergunning. Ze waren bang dat voor beide partijen het kerkgezang hinderlijk zou kunnen zijn evenals het klokgelui. Gelukkig voor de Gereformeerde Kerk waren Gedeputeerde Staten van Drenthe niet zo bang. Het bezwaarschrift van de kerkvoogden werd op 12 december 1923 verworpen. Op 29 april 1924 vindt de aanbesteding plaats. Het bouwen van de kerk wordt gegund aan de heren Nauta en Hettema te Leeuwarden voor de som van fl. 68.800,=. Het schilderwerk aan de heer J. Buning te Assen voor de som van fl. 3.939,—.

Met de bouw van de kerk wordt spoedig na de aanbesteding begonnen. Op maandag 28 juli 1924 legde ds. Laman onder grote belangstelling de eerste steen. Een loden koker, inhoudende een oorkonde, waarop zijn naam en die van de toenmalige kerkenraadsleden zijn geschreven, werd ingemetseld. Een fraaie marmeren gedenkplaat herinnert nog elke zondag de kerkgangers in het portaal der Zuiderkerk aan deze eerste steenlegging. Het opschrift luidt:

Deze eerste steen gelegd door ds. H. W. Laman 28 juli 1924 Zalig zijn degenen die het Woord Gods hooren en het bewaren. Lucas 11 vers 28

De nieuwe ruime kerk kon reeds op donderdag 16 april 1925 in gebruik worden genomen. Tussen aanbesteding en de ingebruikneming van de kerk ligt nog geen jaar. De aannemers hadden zeer vlot en met veel vakmanschap gewerkt, dat mag ter ere van hun nagedachtenis nog wel eens worden gezegd. Zo stond daar aan de Zuidersingel een monumentale kerk, die een jaar later zelfs meer dan landelijke bekendheid zou krijgen. Eén ding ontbrak er echter nog aan. Boven de preekstoel keken de kerkgangers in een donker gat, waar eigenlijk een orgel behoorde te staan. In de dertiger jaren besloot ds. B.A. Bos, die in Assen zeer populair was, hiervoor met een lijst bij zijn gemeenteleden langs te gaan. In zes weken tijds haalde hij f. 10.000,— op. Hiervoor kon men in die tijd het mooiste orgel aanschaffen dat er maar te krijgen was. Dit prachtige instrument begeleidt met zijn welluidende klanken 's zondags nog altijd de gemeentezang.


Interieur van de Zuiderkerk


De visie op het kerkzijn in de twintiger jaren

De Gereformeerde kerk aan de Zuidersingel is gebouwd in die periode 1924-1925. Dit kerkgebouw is een van de vele gereformeerde kerkgebouwen die in Nederland tussen de beide wereldoorlogen zijn gebouwd.Voor de inwendige vormgeving van deze kerken is de visie op het kerkzijn in die periode van veel invloed. Centraal in deze visie is de beleving van de kerkdiensten als de "vergadering der gelovigen". De in de Gereformeerde kerken in die tijd zeer bekende dr. Abraham Kuyper heeft door het vertalen van deze visie in een soort programma van eisen veel invloed gehad op de inwendige vormgeving van de in die periode gebouwde kerken. Van fundamenteel belang was dat de kerkgangers de predikant konden zien en vooral horen. Ten behoeve van de goede verstaanbaarheid adviseert hij de kerken niet groter te maken dan 20x15 meter. Om binnen deze oppervlakte zoveel mogelijk zitplaatsen te verkrijgen kunnen z.g. galerijen worden aangebracht. Kuyper is voorstander van een doopvont als vast element voor in de kerk. Hij is ook voor een platform als spreekgestoelte die met de ouderlingbanken op een podium geplaatst moeten worden. Uiteraard moet er op of voor het podium ruimte zijn om het "Avondmaal" te vieren.Vooral de wijze waarop dit "Avondmaal" wordt gevierd bepaalt de hiervoor benodigde ruimte.


De bouwkunst in de jaren na de eerste wereldoorlog

Hoewel de invloed van Berlage merkbaar blijft, ontstaat er in deze periode wat men wel noemt de "Amsterdamse school". Deze stijl kenmerkt zich door veel en kleurig baksteengebruik, een expressieve en plastische vormgeving, schaduwwerking en versiering in baksteen, natuursteen e.d. De Amsterdamse School wordt ook zichtbaar in de in die tijd gebouwde kerken. Enkele uit die periode bekende kerkbouwarchitecten zijn B.W. Plooy, B.T. Boeyenga en de in Groningen wonende Egbert Reitsma. Enkele van de door Reitsma ontworpen kerken zijn de Gereformeerde kerkgebouwen te Kollum (1925), Renkum (1927) en Weesp (1927). Een andere architect in het noorden van Nederland is Nauta uit Leeuwarden. Nauta's kerken vertonen veel Berlagiaanse kenmerken, vlakke muurbehandeling, benadrukken van constructief belangrijke delen en rondboogramen. Enkele van zijn laatste kerken in deze trant zijn de Gereformeerde kerk te Wirdum (1925) en de kerk op Ameland. Nauta past o.a. een T-vormige plattegrond toe met een platformpreekstoel met twee trappen in een klanknis. De wanden zijn wit met baksteenomrondingen rond de ramen.


Beschrijving van de Zuiderkerk

Zoals gezegd is het ontwerp van de Zuiderkerk van de architect A. Smallenbroek Jzn. De bestektekeningen zijn ondertekend door de naam van wat men nu zou noemen het bureau J. Smallenbroek & Zn. te Assen. De hoofdvorm van het gebouw is een Grieks kruis. In drie van de vier kruisarmen rond het vierkante midden zijn galerijen gebouwd. De vierde kruisarm is de plaats voor wat men nu noemt het liturgisch centrum. Op een verhoogd podium is het, in een klanknis gebouwde, spreekgestoelte gebouwd met links en rechts een trap, zijn de ouderlingenbanken tegen de zijmuren geplaatst en heeft het doopvont een plaats gekregen. Boven de kansel is plaats voor het orgel. In het verlengde van de vierde kruisarm zijn de dienstruimten gebouwd. De uitwendige hoeken van het kruis zijn benut voor het bouwen van de toegangen en de trappenhuizen, de kosterswoning en de toiletruimten.

Boven het ingangsportaal linksvoor werd een slanke toren gebouwd die nauwelijks boven het dak van de kerk uitkomt. In de kerk was plaats voor + 800 kerkgangers. De banken hadden een rechthoekige opstelling met in de kruisarmen en de daarboven gelegen galerijen naar achteren hoog oplopende houten vloeren. Het gebouw is gefundeerd op "den vasten zandbodem" op plusminus 2.80 m.-/- peil. Dat is erg diep voor wat in vaktermen heet een fundering op staal. Tegenwoordig zou de kerk op heipalen gefundeerd worden. De funderingsmuren en stiepen zijn uitgevoerd in kalkzandsteen. Onder de gevels zijn z.g. spaarbogen geconstrueerd. De bouwput, die ontgraven was tot plusminus 2,5 meter beneden maaiveld, werd, nadat de fundering was gemetseld, weer opgevuld met zand. Dit zand werd door leden van de kerk o.a. boeren uit Ter Aard, met paard en wagen aangevoerd.


De Zuiderkerk aan de Zuidersingel in Assen


Er is een Avondmaalstafel voor de kansel geplaatst

Het onderste gedeelte van de gemetselde buitenmuren is opgetrokken van roodbruine waalklinkers. De gevels daarboven zijn uitgevoerd in gele waalsteen. In de kerk zijn de wanden uitgevoerd van wit gepleisterd metselwerk en een + 2.00 m. hoge lambrisering van hout. Opvallend zijn de smalle verticale diepe raampartijen in de voor- en zijgevels van de kerk. Deze raampartijen zijn bezet met "glas in lood" gevat in stalen kozijnen. Het "glas in lood" is zeer eenvoudig "versierd" zonder enige voorstelling. Dit glas en lood werd gemaakt door het bedrijf Baakman uit Assen. De kruisvormige plattegrond is afgedekt met elkaar kruisende zadeldaken die elkaar in één punt boven het midden van het vierkant ontmoeten. De daken, ook van de toren zijn gedekt met rode Hollandse pannen. Opvallend is de kapconstructie. Het hoofdprincipe van deze constructie is een schorenkap zodanig uitgevoerd dat in de kerk een gedeeltelijk gebogen plafond aangebracht kon worden. De eerste indruk van het plafond is een soort in hout uitgevoerd gewelf. De spantbenen staan onder een hoek van 55 graden op de 44 cm dikke muren.

Het gebogen plafond is opgehangen aan uit schenkels samengestelde boogvormige schoren h.o.h. 250 m. De schoren steunen in verticale stijlen die op hun beurt in de muur zijn gemetseld en rusten op uitgemetselde consoles. De spantbenen, de verticale stijlen en de boogvormige scheren zijn met elkaar verbonden door blokkeels. De ijzeren trekstangen die de tegenover elkaar overliggende blokkeels met elkaar verbinden nemen de zijdelingse druk op de muren op. Het bovenste gedeelte van het plafond in de kerkzaal is horizontaal uitgevoerd. De architect heeft een degelijk maar zeer sober kerkgebouw ontworpen. In het ontwerp is met een beetje goede wil de visie van Abraham Kuyper wel ergens te ontdekken. Wat de vormgeving betreft zijn er zowel Berlagiaanse als Amsterdamse School elementen te vinden. Deze elementen zijn echter zeer bescheiden en sober uitgevoerd. Pas in 1977-1978 vindt een ingrijpende verbouwing plaats. De architect die hierbij betrokken is, is de heer Herlaar van het architectenbureau Herlaar en Nibbelke uit Rolde. Hoofdaannemer is Kooistra's bouwbedrijf te Assen.

Het schilderwerk wordt uitgevoerd door het schildersbedrijf Garst te Assen. De totale kosten van deze verbouwing hebben, inclusief de inrichting en inclusief de kosten van de architect, bedragen +/- fl. 500.000,-. Het podium is gewijzigd in een liturgisch centrum. De ouderlingenbanken zijn verdwenen. Gebleven zijn de kansel en het doopvont. Als vast element is nu een Avondmaalstafel voor de kansel geplaatst. In het middenvak en onder de voorste galerij zijn de banken vervangen door stoelen. De grootste verandering heeft plaatsgevonden door een geheel andere kleurtoepassing. Het gevolg hiervan is geweest dat de weinig decoratieve elementen al of niet uit de Amsterdamse School weggemoffeld zijn onder een laag verf. Gelijk met de modernisering van de kerkzaal is de kosterswoning uitgebreid in oostelijke richting en zijn de keukenaccommodatie en de toiletgroepen vernieuwd.


Bezoek hier de website van de Zuiderkerk (nu de Drieklank)


Jonge City Life Church krijgt plek in 90 jaar oude Zuiderkerk


Bronvermelding:
Drenthe Journaal d.d. 10 juli 2014; een artikel van Frank Andringa


Arnoud en Patricia


Er zijn in Assen te veel kerken.

De Zuiderkerk in Assen krijgt een nieuwe ‘bewoner’. De Protestantse Kerk Nederland houdt zondag 23 november een laatste dienst, waarna de City Life Church het monumentale pand aan de Zuidersingel betrekt.

Door de fusie tien jaar geleden van de Ned. Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden, zijn er in Assen te veel kerken. Dat betekende al het einde van het gereformeerd kerkgebouw De Open Hof in Assen-Oost, de Nederlands Hervormde kerk Het Anker in Assen-West en het gereformeerde Marturia Centrum.

Nu is de Protestantse gemeente in de Zuiderkerk aan de beurt. Maar het gebouw, dat staat op de lijst met Rijksmonument, blijft als kerk wel bestaan. De kerk wordt overgenomen door de City Life Church. Deze kerkgemeenschap is sinds twee jaar actief in het ICO in Assen, maar die locatie dreigt door een snelle groei van het aantal leden te klein te worden.

Multimedia

Twee jaar geleden begon CLC in Assen met een handjevol leden. Inmiddels telt de kerkgemeenschap ongeveer honderd leden, waaronder vooral veel jongeren en jonge gezinnen. En die groei lijkt zich door te zetten. Het succes van zijn kerkgemeenschap schrijft de 33-jarige voorganger en geboren Assenaar Arnoud Sturing aan de vernieuwende vorm van de kerk. ‘Wij zijn de kerk anno nu. Dat betekent dat we op zondag een korte dienst van een uur houden met veel multimedia invloeden. We kijken filmpjes op een beamer, hebben een eigen band die wekelijks optreedt en doen veel met licht. Het is een swingend geheel. Daarnaast zijn er preken waarbij we ook naar de rest van de week kijken, wat de bijbel in het dagelijks leven betekent. En na de dienst gaan we gezamenlijk koffie en thee drinken, waarna we ook regelmatig lekker met zijn allen gaan voetballen en barbecueën. Daar ontstaan vriendschappen en dat vinden wij erg belangrijk.’

Na zijn studie trok Arnoud naar Brazilië, waar hij zendelingsontwikkelingswerk deed. Daar ontmoette hij zijn Braziliaanse vrouw Patricia (38). De ontkerkelijking in Nederland deed het duo pijn, waarna Arnoud enkele jaren geleden met zijn vrouw terug naar Assen kwam. Eigenlijk om opnieuw zendingswerk te doen. ‘Hier kwamen we in contact met de City Life Church (CLC) in Den Haag. Deze kerk sprak ons aan, waarna we de meest noordelijke kerkgemeenschap van de CLC in Nederland zijn geworden.’

Geloof beleven

Dat de jonge kerkgemeenschap nu een oud kerkpand gaat betrekken lijkt misschien raar, maar Arnoud en Patricia vinden dat niet. Patricia: ‘Het is juist een mooie combinatie, dit oude gebouw en onze moderne manier van geloof beleven. We zullen ook weinig aan het gebouw veranderen, wat ook niet mag vanwege de status van Rijksmonument.’






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl