In en om Assen

Klaas Cornelis Brok


Klaas Brok kwam op jeugdige leeftijd met het socialisme in aanraking

Bronnen: 101 markante Drenten van Maxine Robeta Hilbrandie - Meijer; uitgeverij Moordboek, 2001 en www.iisg.nl


Klaas Cornelis Brok voorman van de SDAP in Drenthe van 1912 tot 1940, is geboren te Wynaldum (Fr.) op 15 november 1873 en overleden te Assen op 17 april 1944. Hij was de zoon van Cornelis Brok, landarbeider, en Boukje Jansma. Op 13 mei 1903 trad hij in het huwelijk met Hendrika Troelstra, secretaresse, met wie hij twee dochters kreeg.
Pseudoniem: K.C. Brock.

Brok, die de lagere school doorliep en landarbeider werd, kwam op jeugdige leeftijd met het socialisme in aanraking. Hij was secretaris van afdeling Wynaldum van de Sociaal-Democratische Bond (SDB). Vanwege zijn overtuiging werd hij ontslagen. Omdat het voor hem onmogelijk was in de omgeving werk te vinden, volgde Brok een cursus machineonderhoud.

Na 1895 trok hij als machinist door Nederland om in zijn bestaan te voorzien, maar bleef actief voor de landarbeiders. Hij schreef in het blad De Landman. Werkzaam bij het bedrijf De Veluwe van de vooruitstrevende verffabrikant F.A. Molyn, leerde hij daar Rika Troelstra kennen, de zuster van P.J. Troelstra.

Via haar kreeg hij contact met Henriette Roland Holst en Herman Gorter, voor wie hij zijn leven lang een grote bewondering koesterde. In 1900 vertrok Brok naar Den Haag. Daar zette hij zich in voor de SDAP en werd in 1902 voorzitter van de Haagsche Federatie van de partij. Tevens was hij redacteur-administrateur van het partijweekblad Vooruit. In 1903 getrouwd vestigde hij zich in Velsen, waar hij in 1907 in de gemeenteraad werd gekozen.

Brok zat tijdens de tweede spoorwegstaking van 1903 in het Haagsche Comité van Verweer, maar was vertrouwensman in Heerenveen. Brok, die landbouwer wilde worden, spaarde met zijn vrouw geld. In 1912 kochten zij bij Rolde een ontginningsboerderij en stichtten in Rolde een afdeling van de SDAP. Hij kwam in 1913 daar als eerste socialist in een Drentse gemeenteraad en stelde zich tevens kandidaat voor de Provinciale Staten, maar werd pas in 1916 in de Staten gekozen.

Brok was een onvermoeibare propagandist voor de SDAP in Drenthe. De aanhang groeide sterk en overal ontstonden afdelingen. Op de fiets bestreek hij de gehele provincie. Niet iedereen zag hem graag komen. De vrije socialisten, sterk in de venen, bestreden hem heftig. Bovendien scholden tegenstanders van rechts zijn kinderen uit voor 'rooie rotbrokken'. In 1917 werd Brok bezoldigd propagandist en redacteur van het partijblad Drentsch Volksblad.

Hij was ook voorzitter van het SDAP-gewest en jarenlang afgevaardigde uit Drenthe in de partijraad. Na de invoering van het algemeen kiesrecht boekte de SDAP bij de Statenverkiezingen in 1919 een grote overwinning en werd Brok de eerste socialistische gedeputeerde van Drenthe. Deze functie vervulde hij tot zijn dood. Velen leefden in Drenthe nog in diepe armoede. Over de nood in de venen publiceerde zijn echtgenote in 1925 een serie artikelen in Het Volk. Uiteindelijk ontstond in 1926 de Centrale Vereeniging voor den Opbouw van Drenthe, die onder auspiciën van de Commissaris van de Koningin J.T. Linthorst Homan en Brok stond.

De vereniging probeerde de toestand zowel economisch als sociaal-cultureel te verbeteren. Brok was betrokken bij de werklozenzorg en de totstandkoming van het ontginningsdorp Witteveen. Het echtpaar Brok-Troelstra richtte tal van socialistische verenigingen op, zoals fanfares, zangkoren en toneelverenigingen. Na de Duitse inval bleef Brok aan als gedeputeerde, wat hem zwaar viel. Thuis waren er joodse onderduikers. In maart 1944 werd hij ziek en hij stierf op 17 april. Op het graf van hem en zijn vrouw, die kort na hem stierf, werd de inscriptie aangebracht: 'Hun leven was werken voor de gemeenschap'.

PUBLIKATIES:

Het platteland (Groningen z.j.; onder pseudoniem K.C. Brock); Parlementarisme, volkswetgeving en sociaaldemocratie (Amsterdam z.j.; door Karl Kautsky, bewerkt door K.C. Brock); Vijf en twintig jaar Sociaal Democratie in Drente (z.pl. 1939; met anderen).


Artikel uit 101 markante Drenten

Klaas Broks leven staat in het teken van het zuivere socialisme.Hij was een geletterde landarbeider. In zijn woonplaats Wijnaldum in het noordwesten van Friesland was hij secretaris van de SDB. De letters SDB staan voor Sociaal Democratische Bond. Dit was de partij van Ferdinand Domela Nieuwenhuizen, die volgens de biografie "Domela, een hemel op aarde" 'het Nederlandse proletariaat wakker heeft geschud uit de doodse slaafheid'. Diens directe achterban werd gevormd door de veenarbeiders in de zuidoosthoek van Friesland.

Domela was een begenadigd spreker en vond een gewillig oor. Zijn fanatisme maakte van hem een anarchist en revolutionair. Pieter Jelles Troelstra, ook een Fries, heeft eens verzucht, dat 'het geloof aan Domela Nieuwenhuizen een groter hinderpaal was om sociaaldemocraat te worden dan het geloof in God' Toen Domela de maatschappelijke misstanden wilde rechtzetten via de onparlementaire weg, richtte Troelstra in 1894 de SDAP op, de Sociaal Democratische Arbeiders Partij.

Klaas Brok werd door zijn werkgever als landarbeider ontslagen toen hij lid werd van de SDB. Om in zijn bestaan te voorzien, liet hij zich omscholen tot machinist en trok door Nederland. In 1895 leert hij Rika Troelstra, de jongere zus van Pieter Jelles, kennen en wordt hij lid van de SDAP. In 1903 trouwen ze. Het is hun grote wens om een boerderij te bestieren.

In 1912 kopen ze in Nooitgedacht bij Rolde een ontginningsboerderij, waar ze zeer kundig een vruchtbaar bedrijf weten te maken. Brok richtte in Rolde een afdeling van de SDAP op. De SBD had in Drenthe niet veel aanhang gekend vanwege de mildere geaardheid der Drenten. Via de gemeentelijke politiek wordt Brok als eerste socialist gekozen in de Provinciale Staten en in hetzelfde jaar treedt hij toe tot het bestuurlijk apparaat als de eerste socialistische gedeputeerde van Drenthe.

Hij werkt onder Commissaris der Koningin Linthorst Homan die, zelf liberaal en van deftige komaf, hem hogelijk prijst om zijn inzet voor de eenvoudige bevolking en voor zijn trouw aan de beginselen van de partij. De samenwerking loopt goed. Brok was een onvermoeibare propagandist voor zijn partij, maar had het als voortrekker niet gemakkelijk. Door de vrije socialisten in de oosterlijk gelegen veengebieden, die God noch gebod kenden, werd hij bedreigd om zijn meegaandheid, terwijl aan de andere kant de rechtsdenkenden zijn kinderen verrot sloegen en voor 'rooie rotbrokken' uitscholden.

Hij heeft zich ingezet voor de verbetering van de infrastructuur van Drenthe en heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de oprichting van de VAM te Wijster. In 1944 overleed Klaas Brok na een korte ziekte. Zijn vrouw volgde hem vier maanden later. Ze liggen begraven in Assen.
Op hun graf staat te lezen: "Hun leven was Werken voor de Gemeenschap".

 

 

 

© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl