In en om Assen





De Noorderbegraafplaats in Assen


Bronvermelding:
'Het Drentse Landschap'. Dec. 2009, nummer 64. Een artikel van Olav Reijers, directeur van het Drents Plateau


Foto: Sietse Kooistra


Ongetwijfeld heeft u zich wel eens afgevraagd hoe dicht u bij Lodewijk Napoleon kunt komen. U weet wel, onze Franse koning die regeerde van 1806 tot 1810. De man die Drenthe één keer bezocht, in 1809, en Assen toen gelijk stadsrechten gaf. Hij ligt iets buiten Parijs begraven maar op de Noorderbegraafplaats in Assen bent u toch heel dicht bij hem.


De Noorder- en Zuiderbegraafplaats

Begraven gebeurde sinds de intrede van het christelijk geloof in of bij de kerk, in gewijde grond. Gelovigen wilden namelijk na hun overlijden zo dicht mogelijk bij het allerheiligste blijven. Bijna iedere kerk bezat wel een of meerdere relieken van een heilige. Na verloop van tijd raakten kerken en kerkhoven vol, ook al werden de doden soms lagen diep op elkaar gestapeld, zodat de begraafplaatsen steeds verder van de kerk af kwamen te liggen. Vanaf 1829 werd het begraven in kerken helemaal verboden en mocht een begraafplaats alleen nog buiten de kom worden aangelegd, vooral vanuit een groeiend besef van hygiëne. De meeste van deze begraafplaatsen zijn inmiddels allang weer door oprukkende bebouwing deel van de stad geworden.

Deze ontwikkeling zien we ook in Assen terug. De bewoners van Assen werden eeuwenlang, sinds de stichting van het klooster waaruit Assen is ontstaan, in of bij de kerk begraven. Later diende de kleine Brink, het pleintje naast de abdijkerk, als kerkhof en tenslotte verschoof de begraafplaats halverwege de 18e eeuw naar de locatie van het huidige Paleis van Justitie. Deze plek staat op de kaart van Assen uit 1809 nog als 'kerkhof' aangeduid. Waarschijnlijk raakte deze plek ook vol, of had de steeds maar groeiende stad de ruimte hard nodig. In ieder geval besloot het gemeentebestuur in 1823 tot het inrichten van een begraafplaats buiten de stad, vlak bij de Vaart in het Asser Bos. Daartoe werd een stuk in het noordelijk deel van het bos vrij gekapt. Aan de zuidzijde van het bos werd in 1892 opnieuw een begraafplaats aangelegd, vandaar de namen Noorder- en Zuiderbegraafplaats voor beide grafakkers in het Asser Bos.


Symboliek

De Noorderbegraafplaats kent een eenvoudige aanleg. Een rechte laan loopt vanaf de ingang naar het baarhuisje aan het einde van het terrein. Aan weerszijden zijn in overzichtelijke vakken de graven aangelegd Rechts is het oudste gedeelte dat zich kenmerkt door veel graven met een hek eromheen. De tand des tijds is duidelijk te zien. Veel graven bevinden zich in bouwvallige staat, hekken zijn verroest en staan scheef, grafstenen zijn soms overwoekerd. Verval hoort eigenlijk bij een grafveld, teksten en symboliek staan allemaal in het teken van dood en eindigheid. Dat begint al bij het toegangshek waarop we een uil, een zandloper met vleugels en twee omgekeerde fakkels herkennen. Omdat een uil 's nachts kan zien, werd het een symbool van degenen die de duisternis liefhebben, van de nacht en de dood.

De gevleugelde zandloper is het symbool van de verlopende tijd; het duidt op de kortstondigheid van het leven en het naderen van het stervensuur. De omgekeerde fakkel staat voor het gedoofde leven maar omdat het christelijk geloof de hoop op wederopstanding predikt, duidt de vlam ook op hernieuwd leven, vaak versterkt doordat de twee fakkels als kruis zijn afgebeeld. Dezelfde symboliek komen we overal op de begraafplaats tegen, bijvoorbeeld in wat misschien wel het mooiste particuliere grafmonument van ons land is, dat van de familie Brumsteede. Het grafmonument uit 1881 is overdekt door een gietijzeren baldakijn, uniek voor ons land. De zijkanten tonen kunstig gegoten doodssymbolen als een doodskop en de al eerder genoemde gevleugelde zandloper.


Geschiedschrijving

Verval hoort dus bij een begraafplaats maar de Noorderbegraafplaats verdient beter. Behalve dodenakker is het namelijk de plek waar de geschiedenis van Assen en zelfs Drenthe nog zichtbaar is. De zerken vormen een staalkaart van personen die Assen en Drenthe vanaf de laat 18e tot in de 20c eeuw kleur hebben gegeven. We treffen hier dr. Hendrik Jan Nassau aan, de stichter van de Latijnse school aan de later naar hem vernoemde Nassaulaan. En Hendrik Jan Oosting, de eerste wethouder van Assen, later burgemeester, en grondlegger van het landgoed Dennenoord, de locatie van het huidige Wilhelmina Ziekenhuis.

Jacob Elema ligt hier begraven, de rijksland-bouwleraar die zoveel heeft betekend voor de ontwikkeling van de landbouw en de boerenstand in Drenthe. En Lodewijk Napoleon, waar wordt hij zichtbaar? We kunnen niet dichter bij onze eerste koning komen dan via Petrus Hofstede, de landdrost van Drenthe. Hofstede wist de koning naar Assen te halen en heeft hem twee dagen lang met drank, spijs en vertier overgoten. Zodanig dat de koning aan Assen stadsrechten en nog enige andere gunsten verleende, een beslissende stap voor Drenthe naar een volwaardige provincie met een eigen bestuur en eigen voorzieningen.

Petrus Hofstede ligt met zijn vrouw onder een prachtige grafsteen begraven, gedecoreerd met een krans van eikenbladeren (teken van onvergankelijke eer) en andere doods-symboliek. Het is een van de weinige goed onderhouden zerken.


Erfgoedwaarde

De Noorderbegraafplaats verdient niet alleen een beter onderhoud, het zou eigenlijk een plek moeten zijn waar het verhaal van Assen en Drenthe wordt verteld. Hier zijn personen begraven, die de belangrijkste huizen in Assen hebben gebouwd en bewoond. Straten zijn naar hen vernoemd, zij hebben Assen en Drenthe vorm gegeven. Zou het niet mooi zijn als kinderen door een bezoek aan de begraafplaats kennis maken met de geschiedenis van de eigen omgeving? Dat kan met een boekje maar ook met moderne technieken. Laat bij een naam bijvoorbeeld de plek zien waar de persoon heeft gewoond en vertel wat hij heeft betekend voor de stad en de provincie. Een aardig voorbeeld is het graf van de ondernemer GJ. de Waard, achterin het terrein. Hij dreef een belangrijke graan- en meelhandel aan de Vaart waarvan het pand nog steeds zijn naam op de gevel draagt.

De Noorderbegraafplaats heeft alles in zich om het erfgoed van Drenthe uit te dragen.


Foto: Sietse Kooistra


Oude rustplaats moet uitstraling van de 19e eeuw terugkrijgen

Info Asser Journaal d.d. 13 mei 2014


Martin Hiemink is voorzitter van Stichting die Noorder-begraafplaats drastisch gaat restaureren

De plannen om te komen tot restauratie en behoud van de historisch gezien belangrijkste begraafplaats van Drenthe hebben vaste vorm gekregen door het oprichten van de Stichting Noorderbegraafplaats. Het bestuur wordt gevormd door Martin Hiemink (voorzitter), George Greving (penningmeester/vice-voorzitter), Lucas Ocken (secretaris), Lukas Kwant (technische zaken) en dr. Jan Ridderbos, die een website zal gaan opzetten.

Aan de stichting is een Raad van Advies gekoppeld, met daarin: ir. H.J. van Lier Lels, mr. M.G. Doornbos, drs. Jan Bos en F. Bouwers. De stichting wil er in nauwe samenwerking met de gemeente naar streven om de begraafplaats weer de uitstraling terug te geven van de 19e eeuw, maar dan wel met een moderne aanpak. Zo wil men in de toekomst een digitaal info-paneel kunnen plaatsen, waardoor met een druk op de knop niet alleen plaats en gegevens van een graf kunnen worden opgeroepen maar ook de genealogische gegevens zichtbaar worden. Daarbij past ook een afbeelding van de betreffende persoon om de geschiedenis ook voor de interactieve jongeren interessant te maken.

De initiatiefnemers hebben al zo’n 120 scans van foto’s ontvangen of van het internet geplukt. Wie nog eens door oude albums bladert en geschikte afbeeldingen aantreft wordt verzocht deze door te sturen zodat deze gegevens ook kunnen verschijnen op de website.


U kunt de volledige database van de Noorderbegraafplaats doorzoeken op begraafplaatsenonline






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl