In en om Assen





Asser oorlogsslachtoffers



Van links naar rechts: Rijna Annechiena Kuiper, typiste, 23 jaar , Hendrik Kuiper , Grietje Kuiper-Rosing, 49 jaar en Annechiena Hendrika Jansiena Kuiper, kantoorbediende, 17 jaar. Achter : Jan Willem Kuiper, sgt. Infanterie, 25 jaar


Asser confrontatie met de ernst van de oorlog


In de ochtend van 3 januari 1941 zwaait moeder Grietje Rosing-Kuiper haar twee dochters uit die naar hun werk gaan. Vanaf het kanaal komen twee vermoedelijk Engelse bommenwerpers laag aan vliegen. Ter hoogte van de Eschstraat 29,31 en 33 laten zij hun dodelijke last vallen . Een van de bommen stuitert tussen twee huizen en ontploft. De gevolgen zijn verschrikkelijk. Een slaapkamer grenst aan de gang tussen de woningen waar Harm van Dijk en Jan Willem verblijven. De gehele zijgevel wordt weggeblazen en het huis stort in.

De beide dochters van Hendrik Kuiper verlaten op dat moment hun huis om naar het werk te gaan. Ook zij worden getroffen door de explosie. Moeder Rosing komt klem te zitten in de keuken en overlijdt. Hun hondje overleeft het. Henk Kuiper chef banketbakker bij de coöperatieve bakkerij de Dageraad hoort de vliegtuigen en is onrustig . Hij gaat richting zijn huis maar wordt onderweg opgevangen. Zijn gezin is omgekomen samen met de a.s. schoonzoon van zijn dochter Rijna ,Harm van Dijk.

Op nummer 29 woonde de fam. Roodhardt, ook hier vielen twee dodelijke slachtoffers. Roelfien Roodhardt-Kuik en Jantje Vijver uit franeker. Jantje was op bezoek in Assen in verband met een verloving. De dochter Tinie Goedhardt verloor een arm. Zij kon door adequaat optreden van een overbuurvrouw gered worden. Dokter Wielinga bracht haar met zijn auto naar het ziekenhuis

De Engelse vliegtuigen waren vermoedelijk op de terugweg uit Duitsland en zochten naar een “reserve doel”, misschien wisten ze niet eens dat ze boven Assen vlogen. Of wilden ze de Beilerstraat bombarderen waar de Duitsers zaten ? Of was het doel het station en zagen ze het kanaal aan voor de spoorlijn waardoor ze de verkeerde route volgden. Het was winter en door lichte sneeuwval leken beide contouren erg op elkaar. Het Engelse vliegtuig was vermoedelijk een Bristol Blenheim die achter bij de staart kleine fosforpakketjes mee kon nemen om af te werpen. In het bommenruim was dan plaats voor de 2 bommen die als laatste afgeworpen zijn. Slechts 1 ervan is ontploft


Jantje VIJVER, dienstbode(1916), Overleden op 03 01 1941 te Assen op 46 jarige leeftijd, Akte B.S. Harlingen 1941/53. Begraven op 09 01 1941 te Harlingen, Alg.Begraafplaats. Op de grafsteen staat de tekst: "Overleden door een droevig ongeval".


Het aangrijpende verhaal van Tinie Roodhardt is via deze link te beluisteren (helmaal naar onderen scrollen)



Gedetailleerd verslag gebeurtenis


De mogelijke aanvliegroute. Deze is mede opgesteld op basis van de als eerste afgeworpen brandbom pakketjes.


Procesverbaal

Proces verbaal 3 (of 4) januari 1941 door W.G.A. Heykamp, hoofd Luchtbeschermings Dienst Melding van dag op vrijdag 3 januari 1941 op de gemeente Assen plaats gehad hebbende bomaanval in de volgorde, als bedoeld onder in de “Aanwijzingen voor de Centrale melding van ongevallen en voorvallen, welke op eenigerlei wijze met oorlogshandelingen verband houden”, van den heer Rijksinspecteur Luchtbescherming van 5 december 1940


8.15 uur v.m. bericht uitkijkpost: motorgeronk waargenomen uit Oostelijke richting
8.30 uur v.m. bericht uitkijkpost: motorgeronk op groote hoogte boven de stad
8.30 uur v.m. bericht uitkijkpost: bominslag en groot aantal brandbommen op verschillende plaatsen in de stad uitgeworpen.


1. 8.30 uur v.m. bombardement in het centrum der gemeente
2. de luchtaanval begon om circa 8.30 uur v.m. en eindigde enkele oogenblikken later
3. Er is geen luchtalarm gemaakt. Brandweer, geneeskundige- en opruimploegen, benevens gemeent- en Rijkspolitie, zijn direct telefonisch ontboden en waren zeer spoedig ter plaatse
4. zie sub 3
5. vermoedelijk 3 vliegtuigen, waarvan 1 duidelijk hoorbaar
6. Twee brisantbommen zijn afgeworpen, waarvan eerst later de 2e ontplofte. Ca. 50 brandbommen zijn afgeworpen en in verschillende straten en tuinen terechtgekomen
7. Onder het personeel der Duitse Weermacht zijn geen dooden of gewonden
8. Onder de Nederlandsche politie zijn geen dooden of gewonden
9. Onder het personeel van den luchtbeschermingsdienst zijn geen dooden of gewonden
10. Onder de burgerbevolking zijn 7 dooden, n.l. 2 mannen en 5 vrouwen, verder 1 vrouw zwaargewond (linkerarm amputatie)
11. Een hond is gewond


12. De volgende perseelen zijn door brisantbommen vernield of beschadigd:
de woonhuizen Eschstraat No.’s 29, 31, 33 totaal vernield; Eschstraat No.’s 27, 35, 37 zwaar beschadigd.
De volgende percelen zijn door toedoen van brandbommen uitgebrand:
Vaart NZ No.’s 12, 14, 16 en 18;
Vaart NZ No.’s 20 zwaar beschadigd.
Gymnasiumstraat No. 23 uitgebrand.
Van der Veltspark No. 3 uitgebrand.
Schoolstraat No.’s 33 en 35 uitgebrand.


In het Gymnasium zijn 15 brandbommen terechtgekomen. Deze zijn door een concierge, den heer Blauw allen verwijderd, ofschoon meerdere reeds brand veroorzaakten. Alles is door genoemden heer gebluscht.
Een vrachtschip, liggende in de Drentsche Hoofdvaart is getroffen.
Voorzoover bekend is aan ca. 60 huizen glasschade.
13. Er waren geen verbroken verbindingen, wegomleggingen, enz.
14 Er is geen stoornis ontstaan in fabrieken of bedrijven
15. Marechaussee en Rijksveldwacht werkten samen met de gemeentepolitie


Opgemaakt op ambtgoed, als Hoofd luchtbeschermingsdienst, tevens buitengewoon gemeenteveldwachter
w.g. W.G.A Heykamp


Mijn dank gaat uit naar Johan Koster voor het ter beschikking stellen van het documentatie materiaal


Asser oorlogsslachtoffers een gezicht geven


Bronvermelding
Het kerkblad van de Protestante Gemeente in Assen.
'Een interview met Lucie Engberts'. Publicatiedatum: 22 april 2010. Auteur: Gerben Althuis


Rijna Kuiper 23 jaar en Harm van Dijk 24 jaar en verloofde van Rijna


Te luisteren in stilte is een pastorale taak, er is zo vaak kilte ervaren

Op 13 april 1945 eindigde voor Assen de Tweede Wereldoorlog.Voor meneer Braaksma, indertijd hoofd van de Emmastraatschool was het tijd om de balans op te maken: hij stelde een lijst samen van 41 Assenaren die de oorlog niet hebben overleefd. In Assen ontbreekt een officiële lijst. Braaksma wilde met de lijst wat zeggen, maar is er niet meer om dat te doen.

Zijn lijst is nu een raadsel met namen, die weinigen nog wat zeggen. Oud-Assense Lucie Engberts uit Zwolle doet al jaren onderzoek naar het verzet in Assen. Ze heeft speciaal voor het Asser Historisch Tijdschrift ‘De lijst van Braaksma’ als uitgangspunt genomen om mensen achter de 41 namen te ontdekken. Het resultaat van haar speurwerk is vastgelegd in het themanummer van dit tijdschrift van maart van dit jaar.


Herdenkingsplaat Zuiderkerk

De link van de Protestantse Gemeente Assen met deze lijst is de herdenkingsplaat in de muur van de Zuiderkerk met daarop veertien namen van gevallenen in de oorlog. Zes van de veertien namen zijn door Lucie Engberts nader toegelicht in het genoemde tijdschrift. Maar Lucie wil graag alle slachtoffers uit de anonimiteit halen en is dus nog lang niet klaar met haar missie Dat was voor ons reden om haar op te zoeken in Zwolle en een gesprek met haar te hebben.


Marten Groen

Lucie Engberts (9 januari 1949) doet al bijna zeven jaar onderzoek naar het verzet in Assen. Dat begon nadat ze haar studie over de Nederlands Hervormde kapel aan de Oosterhoutstraat afgerond had en de Ulo-onderwijzer van de Hervormde Dr. J.Th. de Visserschool, de heer Marten Groen op het spoor gekomen was. Oud-leerlingen vertelden haar dat de heer Groen op 23 mei 1944 voor de klas was weggehaald. Ze wisten niet wat er met hem was gebeurd. In Assen kon ze wat betreft zijn oorlogsverleden niets gewaar worden. Tot ze het NIOD belde die haar alle gegevens verstrekten. Groen overleed op 28 december 1944 in Buchenwald en werd 48 jaar. Hij kreeg postuum het Verzetsherdenkingskruis.

Lucie vertelt: “Ik liep in Assen tegen muren op. Vond niets over Groen in de archieven van de stad. Amsterdam en Den Haag wisten meer dan Assen. Ik vond dat zeer schrijnend voor de nabestaanden en kinderen uit zijn klas die nu in de 70 zijn, nog steeds niet weten wat er met hun meester is gebeurd. Waar ligt hij begraven? Dit niet afronden van een leven, het niet goed kunnen rouwen van de nabestaanden, het in de vergetelheid raken van mensen die in de kracht van hun leven zijn weggerukt uit de voor hen bekende omgeving van familie, vrienden, buren, kerk etc. dat is mijn drive geweest om meer helderheid te krijgen over ‘De lijst van Braaksma’. Welke mensen schuilen achter de namen, mensenlevens, kinderen van Gods schepping, kinderen van één Vader of ze geloven of niet. Velen hebben nooit een graf gekregen. Ze zijn verbrand en hun stof is verwaaid.”


De mensen achter de namen

Ze begrijpt nog steeds niet waarom Drenthe geen verzetsboek heeft geschreven zoals Groningen, Friesland en Overijssel. Wat de zorg voor de nabestaanden betreft is het van essentieel belang dat ook de burgerlijke gemeente van Assen zijn taak kent, vindt Lucie. Voor haar is het belangrijk dat duidelijker wordt welke mensen achter de namen op de verschillende gedenkstenen staan van de voetbalvereniging Asser Boys, de voetbalvereniging Achilles 1894, de Rijks HBS in het Dr. Nassaucollege, in de Zuiderkerk en op de joodse begraafplaats. Deels overlappen de namen op deze monumenten elkaar.

“Wat betreft de namen op de gedenkplaat in de Zuiderkerk heb ik van velen uit Assen en omstreken informatie gekregen, evenals van het NIOD en uit boeken. Maar dat moet nog beter uitgewerkt worden, zoals ik dat ook met de ‘Lijst Braaksma’ heb gedaan”, aldus Lucie. “Het is hoog tijd, dat de Protestantse Gemeente Assen zich bewust wordt van het feit dat door de aanwezigheid van de gedenkplaat in de Zuiderkerk, zij een oorlogsmonument bezit met namen van gevallenen in de oorlog. Het is wenselijk dat deze worden beschreven in een nog uit te geven publicatie.” Ook zou op 4 mei in de Zuiderkerk bij deze gedenkplaat bloemen gelegd kunnen worden, zoals elders in Assen gedaan wordt.

Al deze mensen zijn nooit weer ‘thuis’ gekomen. Sommigen werden herbegraven in Assen maar velen niet. Ze zijn niet teruggekomen, gestorven in een Duits kamp. Er is nog veel onwetendheid. Voor de nabestaanden is het goed om over hun dierbaren te spreken. Het helpt hen om hun verlies te dragen. De kerk kan hen daarbij behulpzaam zijn. “Te luisteren in stilte is een pastorale taak, er is zo vaak kilte ervaren”, aldus Lucie Engberts.






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl