In en om Assen





De Oranjestraat


Bronvermelding:
Drenthe, onafhankelijk maandblad voor en over Drenthe; juni 1991. Een artikel van de redactie


De Oranjestraat vanaf de hoek met de Prins Hendrikstraat in 1927. Aan de zuidkant werd in een gedeelte van de tuin van Ebbenerve een blok onderofficierswoningen gebouwd. Vanaf dat moment was de doorkijk naar de Stationsstraat niet meer mogelijk.


Het kwam zo

We spraken af voor 4 mei 9 uur ’s morgens. Aan het begin van de Oranjestraat. William vond het de meest interessante straat die hij in Assen kende. 4 mei: past dat jou? Het kwam wel goed uit. Het is koud. Ik zet mijn fiets op slot. Jannie en William zijn er al. Mooi op tijd. Diep in de kraag. Of ik wat om te schrijven bij me heb. Ja dus.


4 mei 1991: 9 uur

William loopt voorop. Als gids. Met z’n camera in de hand. Ik denk aan een kinderliedje: “Taraboem, taraboem. Daar komen de schutters aan”! Een oud liedje dus. Oude schutters. Wonen die er ook nog? De anderen zijn al weer verder. Ze wachten. Het blijft koud. ’s Avonds bij de optocht zullen velen het tegen elkaar zeggen. “’t Is een stuk kouder dan vorig jaar. Zeker”!. Eerste indruk. Er staan veel auto’s. Teveel voor het beeld. Aan één kant staan de woningen los van elkaar.

De grotere met mooi metselwerk uit de 20er jaren. Dat kunnen de duizendpoters vandaag niet meer! Aan de andere kant – de zuidkant – langere rijen. Behalve vlak bij de spoorbaan. Eigenlijk is die eerste kant de individuele kant. Ook het kerkje. Het kleinste kerkje van Assen? Thans ook door invaliden te bezoeken. En ouderen. Een oud straatje. Aan de andere kant – zuid dus – opeens een poortje en nog één. Nooit gezien, denk ik. Wat zit daar achter? Drie onbevoegden verkennen het binnenterrein. Tuinen weten we.

Er was hier vroeger een kazerne. Dat had iemand gezegd. Ik herken hier alleen de achterzijde van het gebouw van Opbouw Drenthe. Mooie binnenruimte. Verrassend. Ik: “dat mist de moderne stedenbouw”. Sterk. Men weet niet eens wat dat is! Wonen er nog steeds onderofficieren? En die burgers? Waarom hebben ze soms van die mooie serres en erkers? Uitkijken? Naar die onderofficieren? Wie kwam er anders in de straat? En hoe ging het in de oorlog? We huiveren wat op die koude ochtend. Wordt het wat?


De Oranjestraat gezien vanaf de Prins Hendrikstraat. Aan de linkerzijde zijn de z.g. officiershuizen nog niet gebouwd


Het onbekende beeld

De burgers en de onderofficieren. Oók burgers thans. Je denkt: “Waarom heet zo’n straat nu Oranjestraat?” En het toenmalige koninklijk huis vernoemd. Als saluut? Aan wie? Van het garnizoen Assen? De straat moet van na 1900 zijn volgens mijn atlas. Vreemde namen komen op bij me. Bijvoorbeeld Ladysmith (bij Delfzijl). Laddiesmid dus. Boerenoorlog. Oranje Vrijstaat. Paul Krüger. Dat klopt. Is even verderop. Oranje boven: 4 mei, 5 mei. Bijzonder dat zoiets samenvalt.

Op 15 mei komt William langs met zijn foto’s. We praten wat door. Eén maakt hij nog over. Met die grote kastanje. Hoort er wel bij. Oranje? Oranje, Oranjestraat, Oranjekanaal, Oranjedorp. Is er ook een Oranjestad? Ik: “dat was een schip”. Na WO-2 varend op de West. Met passagiers: mooi schip. Nu vliegen ze daar vandaan. Géén Oranjestad meer. Oranje: gewoon eind van de eeuw! Van de 19e eeuw dus. Blijk van trouw. Uit Assen!


De Oranjestraat anno 2011 (foto Sietse Kooistra)


Het bijgewerkte beeld

Uiteindelijk wil ik mijn kennis bijwerken. Ik vind iemand die me kan informeren. Zo komen we te praten. Nu kan ik ook de antwoorden geven op vragen die ik eerder stelde. In “Ons Belang” wonen geen actieve onderofficieren meer. Al lang niet . Wel muzikanten. Of er een kazerne stond? Hier niet: wel bij de tunnel. Een marechausseekazerne. En welke burgers woonden er? Net als in de Rolderstraat, de Javastraat. Veel joodse Assenaren. Ik begrijp het. Het monument van Sam Drukker. Er kwamen nogal wat NSB’ers voor terug. Slechteriken. Men zei dat in het kleine kerkje onderduikers onder de vloer zaten. Je weet dat nooit, want je praatte er niet over. De ene verzetsman hier op nr. … kwam ook niet terug. Zo komen we er toch op.


"...En als ze dan het station beschoten of de trein, vonden we beschutting onder de poortjes..." (foto Sietse Kooistra)


De oorlog

Mijn zegsman beweegt behoedzaam zijn hand naar zijn hoofd. De oorlog. De Canadezen. Er woonden hier nog al wat kinderen. We speelden dan in die grote zandbak (achter de poortjes). En als ze dan het station beschoten of de trein, vonden we beschutting onder de poortjes. Je kunt je dat nu niet meer voorstellen. Er stond een locomotief, precies aan het eind van de straat. Doorzeefd werd ie. Tot ver in de straat vond je de inslagen. Toen kwamen de Canadezen. Het was voorbij. Ze werden hier ingekwartierd. Je was dan goed af. Met kolen en eten. Echte honger hadden we hier eigenlijk niet.


Ambtenaren, Limburgse kleuren

Er woonde hier zo van alles. Ambtenaren. Een chagrijnige wethouder ook. Ja, ook in ‘Ons Belang’. Met die muzikanten. Ook aan de andere kant. In dat huis met die serre woonde er ook één. Mij gaf ie vioolles. Een violist zat er niet in. Later ook artsen. En een militaire kleermakerij. In dat ene poortje brachten we kruit tot ontploffen. Kwam de wethouder ons weer achterna. Na de oorlog, jawel. In 1986 hebben ze ‘Ons Belang’  ingrijpend opgeknapt. Alleen die kleuren hé? Het zijn Limburgse kleuren. Die horen hier niet.

Ik kijk nog wat mee naar boeken over de oorlog. Noteer dan wat en zeg dat ik nodig weg moet. Het regent als ik buiten kom. Opzij: Limburgse kleuren. Ja, die horen hier niet.


In 1930 liet de Vereniging van Vrijzinnig Hervormden een eigen verenigingsgebouw zetten aan de Oranjestraat. Helaas is ook dit gebouw slachtoffer geworden van de vernieuwingsdrang der Gemeente Assen en werd halverwege de jaren 1990 gesloopt. “...Can't you see It all makes perfect sense. Expressed in dollars and cents, Pounds, shillings and pence...” - Rodger Waters-
(foto: Sietse Kooistra)


Oorsprong naamgeving Oranjestraat

De Oranjestraat is aangelegd in 1905. Het huis Oranje-Nassau begon in 1544, toen Willem 1, graaf van Nassau-Dillenburg (1533-1584), beter bekend als Willem van Oranje of Willem de Zwijger, het Zuid-Franse vorstendom Orange erfde van zijn neef René van Chalon (officieel René graaf van Nassau en prins van Chalon-Oranje), de zoon van Willems oom Hendrik 3


Miljoenenclaim voor Assen vanwege monumentenstatus officierswoningen Oranjestraat


Bron:
RTV-Drenthe d.d. 02 november 2015. Een artikel van Margriet Benak


Woningcorporatie Omnia claimt miljoenen van de gemeente Assen, omdat ze in de Oranjestraat verouderde officierswoningen wil aanpakken. Sinds 2007 hebben de vijftig historische woningen een gemeentelijke monumentenstatus. Daardoor komt Omnia, zo vindt zij als woningbezitter, voor extreem hoge kosten te staan. Ze wil ruim drie miljoen euro van de gemeente.

Vochtproblemen
Wethouder Albert Smit maakte de miljoenenclaim vanavond in de gemeenteraad bekend. Smit deed zijn uitspraken na vragen van de SP-fractie en OpAssen. De partijen willen weten hoe het zit met een oplossing voor de al jaren slepende vochtproblemen in de huizen. De woningen aan de Oranjestraat zijn in 1921 gebouwd voor onderofficieren, omdat er voor hen op de kazerne van Assen geen plek was.

Verzet tegen sloopplannen
Eerder wilde Omnia de woningen slopen, maar buurtbewoners van de Oranjestraat kwamen daartegen met succes in verzet. In 2007 leidde dat tot de gemeentelijke monumentenstatus. Omnia heeft het besluit nog voor de rechter aangevochten, maar die strijd verloren.

Huizen in verval
Omnia wil de straat nu aanpakken, omdat de huizen in zeer slechte staat verkeren. Ze wil de voorgevels van de woningen laten staan. De opknapbeurt kost per huis minimaal 80.000 euro en daarom claimt ze nu een miljoenen van de gemeente. Volgens wethouder Smit zijn de kosten die Omnia hiervoor berekent veel te hoog. "We hebben hierover verschillende opvattingen. Daar proberen we uit te komen, zonder dat de rechter daar aan te pas hoeft te komen."

Sloop en herbouw goedkoper?
Wethouder Smit vraagt zich ondertussen hardop af of je recht doet aan de monumentale status door de historische voorgevel te laten staan. "Of saneer je toch de hele boel en maak je vervolgens een nieuwbouwplan met identieke voorgevels. Ben je dan niet goedkoper uit?," aldus de wethouder.

Sloop kan wel
Uit de gerechterlijke uitspraak van 2010 blijkt sloop wel mogelijk. Daarin staat letterlijk dat een gemeentelijke monumentenstatus nog niet betekent dat er niet gesloopt mag worden. Voorwaarde is dan wel dat er een concreet sloop- en bouwplan moet liggen, zo zegt de rechter.

Liefst geen cent
Wethouder Albert Smit wil het liefst 'helemaal geen cent steken' in het plan van Omnia voor de Oranjestraat. "Dat is mijn inzet. We moeten maar zien waar we uitkomen." Een oplossing kan trouwens nog wel een jaar op zich laten wachten, zo vreest Smit. "Want er zit net een nieuw bestuur, dus we zullen weer van voren af aan moeten beginnen. En dat kan zomaar een jaar duren."


Boosheid over renovatie officierswoningen Oranjestraat: 'Erfgoedstatus is niet voor niks'


Bron:
RTV-Drenthe d.d. 23 november 2015. Een artikel van Margriet Benak


Leen de Graaf van de Bond Heemschut en Anja Schuring van buurtvereniging Oranjestraat bij de onderofficierswoningen (foto: RTV Drenthe/ Margriet Benak)


Boosheid en onbegrip bij de Bond Heemschut over een rigoureuze renovatie voor monumentale huizen in de Oranjestraat in Assen. Daar staan vijftig historische onderofficierswoningen uit 1921. Nog wel, want verhuurder Omnia Wonen wil alleen de voorgevels behouden en de rest platgooien.

Een soort behangetje
Leen de Graaf van erfgoedvereniging de Bond Heemschut begrijp hier niets van. "Dit zijn bijzondere woningen vanwege de architectuur en de bijzondere militaire achtergrond. Ze hebben een duidelijke relatie met de historie van Assen als garnizoenstad. Ze zijn niet voor niks gemeentelijk monument. Dan ga je toch niet als een soort behangetje, alleen de gevel aan de voorkant bewaren. Je moet zoveel mogelijk van de huizen in stand houden."

Arbeid Adelt
De huurhuizen aan de Oranjestraat werden in 1921 gebouwd voor de onderofficieren, om ze buiten de Johan Willem Friso-kazerne een plek te geven in de garnizoenstad. De bouwer was destijds de landelijke woningbouwvereniging voor onderofficieren 'Arbeid Adelt'. Tegenwoordig zijn de huizen van woningcorporatie Omnia.

Gemeentelijk monument
In 2008 zijn de onderofficierswoningen door de Asser gemeenteraad aangewezen als gemeentelijk monument. Dat gebeurde na protesten vanuit de buurt, omdat er sloopplannen dreigden. Maar nu, bijna acht jaar na dato, is de toekomst van de woningen ondanks die monumentenstatus allerminst zeker. Omnia wil de woningen alsnog grotendeels slopen en alleen de beeldbepalende voorgevels overeind houden. De huizen zouden te verouderd zijn om nog gerenoveerd te worden.

Conflict
Over dat plan heeft Omnia trouwens een conflict met de gemeente. Want de woningcorporatie claimt zo'n drie miljoen euro van de gemeente als bijdrage voor instandhouding van de monumentale voorgevels.

Erfgoed
De Graaf van Bond Heemschut vindt dat de monumentenstatus verder gaat dan alleen de voorgevel. "Omnia moet zich goed realiseren dat het hier om erfgoed gaat. Die status hebben de huizen niet voor niks."

Straatbeeld
De buurtvereniging Oranjestraat, die jaren geleden op de barricade stond voor de huizen, vindt behoud van de voorgevel al heel wat, zo verklaart voorzitter Anja Schuring. "Het zijn juist de gevels die het beeld van de straat bepalen. En daar ging het ons vooral om: behoud van het straatbeeld. Maar ik ga dan af op informatie die ik via jullie krijg. Van de woningbouwvereniging en de gemeente hebben wij als buurtvereniging nog niks gehoord. En dat is teleurstellend. Wij zouden wellicht bij kunnen dragen aan een goede oplossing voor het conflict, dat nu tussen gemeente en Omnia speelt over de financiering", aldus Schuring.

Woningcorporatie Omnia was niet bereikbaar voor commentaar.





© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl