In en om Assen





Rask, de eerste Asser koffiebar



In koffiebar Outcast in de Singelpassage helpen Hennie Marks en Tiny Cruiming achter de bar


Import-jongeren


Er zat nogal wat 'import' bij de jongeren die in de jaren zestig het beeld van de Asser jongerencultuur bepaalden. Ze waren wat meer stads, praatten geen Assens en waren misschien ook een beetje brutaler. Ongewild trokken ze naar elkaar toe en vormden samen een soort subcultuurtje. Als in zoveel andere steden hadden ook de Asser jongeren nog geen eigen plek. In een terugblik op het Assen van de jaren zestig haalt Frans Geers (Assen, 1948) herinneringen op aan de eerste koffiebar Rask die tussen najaar 1965 en het vroege voorjaar van 1969 aan de Torenlaan gestaan heeft.


Een eigen plek onder de zon


Ook Frans Geers - in 1963 met zijn ouders van Rotterdam naar Assen verhuisd - is op zoek naar een eigen plek in de stad: 'Je probeerde van alles. In de Alteveerstraat was het clubhuis van de speeltuin voor vijf gulden te huur. Als je een pick-up meenam, was daar beslist een aardig feestje te organiseren.' Ook clubhuis Het Brandpunt aan de Venestraat organiseert allerlei activiteiten voor jongeren. 'In Brandpunt traden 's zaterdagavonds Asser bandjes op. Je kon naar The Spencers, naar Little Willy and The Strangers, die vooral muziek van The Shadows speelden, of naar de band Wie, de Nederlandse Who. Volgens mij speelden Tokkel en Remco Imker nog even in Wie. De groep was populair, wantje zag overal op muren en ramen in de Venestraat en omgeving WIE staan.'


Nachtelijke plakacties


Echt leven doet Assen op dat moment nog niet. Dat is een aantal jongeren wel anders gewend. De groep jongeren, die zich afvraagt hoe dat te veranderen, neemt toe. De behoefte aan een eigen 'open jeugdcentrum' is halverwege 1965 zo groot dat een aantal jongeren besluit tot actie over te gaan. Tot de activiteiten hoort ook een nachtelijke plakactie door heel Assen om een eigen plek onder de zon op te eisen. Op een nacht gaat men met een kwast en een emmer lijm op pad om stickers te plakken. Twee van de actievoerders worden door de politie opgepakt en moeten mee naar het bureau. De rest is even onder de indruk van het gebeurde, maar hergroepeert zich snel en weet dat hen maar één ding te doen staat: op naar het politiebureau. 'Ik meldde me daar via het luikje in de muur naast de voordeur bij de dienstdoende agent. Binnen hoorde ik iemand zeggen: 'Geers, wat moet jij hier?' We zaten op een gegeven moment met zoveel personen binnen dat we opeens allemaal mochten gaan.' De reactie laat niet lang op zich wachten. Het blijkt een positieve reactie. Een week later heeft een kleine groep een gesprek met burgemeester Agter. De gemeente stelt voor het symbolische bedrag van één gulden het gebouwtje in de Gouverneurstuin ter beschikking. Ten tijde van het Jeugdverkeerspark -inmiddels naar het Asserbos verhuisd -heeft het als theehuis dienst gedaan. Het begin is er.


Kachelpijpen als lampenkappen


De gemeente komt met de jongelui overeen dat ze de noodzakelijke verbouwing en inrichting zelf moeten doen. Johan Paardekooper, Rudy Leukfeldt, Eddie Aarden en Frans Geers nemen de klus op zich. 'Johan en ik zaten nog op school, Eddie werkte als kapper en Rudy werkte bij Burgerhout, een fabriek die kachelpijpen maakte. Dat kwam goed uit, want zo kwamen wij aan onze verlichting: kachelpijpen als lampenkappen.' Vezelplaten op de wanden worden rood en groen geschilderd en 'Bertus Baard', de latere eigenaar van koffiebar Outcast, wordt bereid gevonden als versiering het sjabloon van een fiets op de wand te spuiten. 'Bertus had ooit voor het café van Jan Dekker aan de Gedempte Singel een groot hek langs de bar gelast. Wij vonden dat hij voor ons ook wel iets kon doen. We gaven hem een extra pilsje en Bertus kwam enkele dagen later met verfcompressor en toebehoren naar de Torenlaan.' Ze zijn nog druk bezig met inrichten, als er een sigarettenboer langs komt die graag een automaat wil plaatsen. De jonge ondernemers vinden het allemaal best en bedenken meteen dat er dan ook een jukebox moet komen. Op basis van een percentageregeling wordt die even later geplaatst. Geers: 'En mijn moeder gaf ons een stofzuiger.'


Klauwen met geld


Als duidelijk wordt dat de komst van het jongerencentrum zo goed als rond is, is het tijd om over een naam na te denken. Van de in Nederland in het midden van de jaren zestig aanwezige buitenlandse werknemers - dan nog gastarbeiders genoemd - woont er in Assen zegge en schrijve één. Het is een Pers en een kennis van Rudy. 'Die kwam met het woord Raks. In het Perzisch betekent dat 'plezier maken'. Maar omdat dat niet lekker in de mond lag, maakte ik er Rask van. Ik voelde om een of andere reden niets voor een Engelse naam', herinnert Rudy Leukfeldt zich. Vanaf het moment dat Rask zijn deuren opent, gaan ze met zijn vieren voor die tijd goudgeld verdienen. De taken zijn verdeeld en veel onkosten worden er niet gemaakt, weet Frans Geers: 'Johan was penningmeester, Rudy was verantwoordelijk voor het artistieke gedeelte, Eddie werd steeds meer de hippie, de kabouter. Samen met Johan deed ik de zakelijke kant. Veel tijd nam dat meestal niet in beslag, want we deden wat leuk was.' Voor jongens die nog grotendeels van zakgeld van hun ouders afhankelijk zijn, verdienen ze 'klauwen met geld'. Koffie kost een kwartje en voor een glaasje cola, sinas of Seven-Up wordt twee kwartjes betaald


Tokkel komt solo spelen


Zelf noemen ze Rask een koffiebar, maar ze voelen zich duidelijk meer dan al die andere koffiebarretjes elders: 'Wij hadden cultuur, wij hadden een achtergrond, wij presenteerden geëngageerde films. Met de vertoning van de film Inside North Vietnam over hoe de Noord-Vietnamezen zich tegen de Amerikanen wapenden, gaf je een politiek statement af.' The Sound of Ymker treedt regelmatig op en daarnaast komt Tokkel, die nooit veel voor een optreden vraagt, ook wel solo spelen. Een andere vaak terugkerende groep is de Molukse band Rose Tattoo. De affiches van Rask worden door Flip Drukker ontworpen. Rask heeft geen nachtpermissie en sluit daarom tegen twaalven. Bier wordt er niet geschonken en de politie, die verderop aan de Brink zetelt, kan rustig bij de jongens binnenlopen. En al komt er af en toe wel eens een vader die op zoek is naar zijn dochter, echt gekke dingen gebeuren er niet in Rask. 'Toen Bertus Baard zag dat Rask goed liep, begon hij achter de Capriciabar aan de Rolderstraat met zijn koffiebar Hippp. Maar daar was altijd trammelant. Wij spiegelden ons een beetje aan koffiebar Adje in Groningen aan het Boterdiep, waar ik overdag wel kwam omdat ik er in de buurt op school zat.'

Voor de omwonenden van de Gouverneurstuin betekent de komst van de koffiebar een hele verandering. Een van de bewoners van de Torenlaan is notaris Klaucke. Zijn tuin grenst aan het toegangspad naar de koffiebar en met hem hebben ze het regelmatig aan de stok. Of ze het geluid nou hard of zacht zetten, Klaucke heeft er altijd last van. Ze zien hem nooit, zijn klachten lopen altijd via de politie. Steeds weer beloven ze beterschap. 'Hij zag ons komen en gaan. 'Take Five' van Brubeck, 'River deep, mountain high' van Ike and Tina Turner of'Respect' van Aretha Franklin, we draaiden ze helemaal grijs en uiteraard snoeihard.'


Johan is het financiële brein


De geschiedenis van Rask speelt zich af van het najaar van 1965 tot het vroege voorjaar van 1969. Het begin van het einde kondigt zich aan op het moment dat Johan in militaire dienst moet. Met hem als het financiële brein wordt er winst gemaakt. 'Maar geen winst om te reserveren, ben je gek. Het leven moest nu geleefd worden.' Eens per maand maakt Johan de rekening op en dan betaalt hij de inkoper. De kosten voor de volgende maand moeten in ieder geval gedekt zijn en wat overblijft wordt verdeeld. Het is een aardig zakcentje waarmee je op zaterdagavond in de kroeg de grote jongen kan uithangen. Na Johan's vertrek neemt Frans de zakelijke beslommeringen grotendeels over. Organisatorisch komt de zaak nog anders te liggen als Rudy na verloop van tijd zicht op een vaste baan krijgt. Hij kan bij Foto Arti in de Marktstraat komen op voorwaarde dat hij met zijn activiteiten voor Rask stopt. 'Toen dat werkelijkheid werd, stopte ik er ook mee, omdat ik het niet zag zitten Rask samen met Eddie te runnen. Hij was toen al behoorlijk aan de weed en de drugs.'


Klaverjassen in de Witte Bal


De liquiditeitsproblemen van Rask ontstaan in het najaar van 1968 na een avondje kaarten. Sinds het begin van Rask is het de gewoonte dat degene die de kas beheert in het weekend de opbrengst mee naar huis neemt en de administratie doet. Een gewoonte die Eddie dan nog steeds heeft. 'Op een avond zaten we met Bertus Baard in café De Witte Bal te klaverjassen. Rond een uur of twaalf kwam Eddie binnen en schoof aan. Veel later stelde Bertus voor bij hem thuis verder te gaan en te gaan eenentwintigen. Dat gebeurde en om een uur of zes 's ochtends ging iedereen naar huis. Eddie nam niet eens meer de moeite om het tasje van Rask mee te nemen. Hij had de hele nacht niet anders dan verloren.'


In het voormalige pand van de Openbare Leeszaal wordt in 1971 het jongerencentrum 'Rammenask' geopend


Het doek is gevallen over de eerste koffiebar die Assen rijk was


Onder de kop 'Rask wordt opgeruimd' wordt in februari 1969 het einde van Rask in de krant aangekondigd: 'Rask gaat tegen de grond. Een afbraakploeg is vandaag begonnen met het afbreken van de voormalige en veel omstreden koffiebar in de oude Gouverneurstuin aan de Torenlaan in Assen. De koffiebar, die enkele maanden geleden failliet ging, moest worden afgebroken in verband met het Plan Oude Kern, dat ondermeer voorziet in de aanleg van parkeerplaatsen in de Gouverneurstuin. In de laatste maanden van het bestaan van Rask liep het aantal bezoekers steeds verder terug. Het faillissement dreigde, toen enige maanden geleden leveranciers hun onverkochte voorraad kwamen terughalen en beslag werd gelegd op de apparatuur in de bar. Een laatste poging van de beheerders van Rask om de bar verder te laten bestaan liep op niets uit. Zij klopten aan bij het gemeentebestuur, dat bij de oprichting de volle medewerking toezegde. De jongens vroegen om geld. Het kwam er niet, wat het einde van Rask betekende. Nu is definitief het doek gevallen over de eerste koffiebar die Assen rijk was.'


Een open brief van drieëneenhalve meter


Maar de behoefte aan een eigen onderkomen voor jongeren blijft. Op verschillende manieren wordt geprobeerd dit te realiseren. Om hun eis voor een 'eigen open jeugdcentrum' kracht bij te zetten houdt een groep jongeren op 8 april 1969 - gestimuleerd door de beroepskrachten van Brandpunt - een ludieke actie bij het gemeentehuis van Assen. In navolging van Maarten Luther 'spijkeren' ze een open brief van drieënhalve meter lengte met daarop de 'zeven punten van ontevredenheid' op de deur van het gemeentehuis. Overal in de stad hangen gele stickers met 'Wij willen een open jeugdcentrum'. Frans Geers vertelt over deze tweede actie: 'Het brein achter dit alles was Karei Jansen van Brandpunt. Hij was de strateeg, een rol die hij goed en overtuigend vervulde en natuurlijk werd hij door de bourgeoisie verfoeid. Karei woonde aan de Groningerstraat, vlak voor de brug. Mijn vriendin vond nog een poosje onderdak bij hem, toen ze van huis was weggelopen. Dat was toen mode. Je liep wel weg, maar niet zo ver.'

Enige tijd later wordt pal naast het politiebureau aan de Brink in het voormalige pand van de Openbare Leeszaal 'Jongerensentrum' Ramme-nask geopend. De activiteiten zijn van korte duur en in het najaar van 1971 gaan de deuren al weer dicht. Later zal het nieuwe Brandpunt aan het Kanaal de plek worden waar Asser jongeren elkaar kunnen ontmoeten.


Bronvermelding:

'Altied Underwegens', 2006 Publiqueuitgevers Emmen. ISBN 90 77461 06X. Een artikel van Martin Hiemink.


Rechts van prinses Beatrix zien we Ina Ritz. Geheel links op de foto Hanneke Bekelaar. De anderen aan tafel zijn niet bekend.
Foto © Bert Jippes


Beatrix in Rammenask

Plotseling stond op een middag in augustus 1973 prinses Beatrix op de stoep van Rammenask, het open jongerencentrum aan de Brink. Als beschermvrouwe van het Nationaal Jeugdfonds verleende Beatrix haar medewerking aan een promotiefilm voor het fonds en bezocht daartoe verschillende jeugdcentra in het land. Dat de TROS die middag in Assen zou komen filmen was bekend, maar dat de prinses hierbij aanwezig zou zijn, was een volslagen verrassing. In 1970 had de gemeenteraad besloten de voormalige openbare leeszaal aan de Brink voor 25.000 guldens te verbouwen om er een open jongerencentrum in te vestigen. De jongeren werden bij het opknappen van het gebouw betrokken. Het centrum kreeg de naam Rammenask. Al snel deden in de stad geruchten de ronde dat er in Rammenask softdrugs werden verhandeld. Als ze niet naar school moest zat de toen veertienjarige Ina Ritz vaak in Rammenask.

Het was er gezellig, de muziek beviel haar en je ontmoette er leeftijdgenoten. Een lang leven was Rammenask niet beschoren. In het najaar van 1972 moest het centrum de deuren sluiten. Uit protest hiertegen werd in januari 1973 de raadszaal bezet met als resultaat dat Rammenask in juli 1973 weer openging. Wegens instortingsgevaar moest het pand in 1974 worden ontruimd en werd kort daarna definitief gesloten. Die middag in augustus sprak de prinses in Rammenask een uur met de jongeren. Tussen een partijtje dammen door informeerde ze uitvoerig naar het wel en wee van het jeugdwerk in Assen.


Bronvermelding:

Asser Historisch Tijdschrift; nummer 3 / september 2010. Een artikel van Martin Hiemink





© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl