In en om Assen





De historie van het landgoed Vredeveld te Assen;
De ondergrondse gangen van het landgoed Vredeveld


Bronvermelding:
Tijdschrift van de Asser Historische vereniging; nummer 3 / juni 1999. Een artikel van J. Lippold


Verhalen over een ondergrondse tunnel

Begin september 1998 vroeg provinciaal archeoloog Van der Sande de Stichting Archeologie & Monument om veldonderzoek te verrichten op het landgoed vredeveld te Assen; in de volkmond meestal Valkenstijn genoemd. De stichting kreeg het verzoek naar aanleiding van het historische onderzoek waar de werkgroep Valkenstijn Onderzoek van Wim Bartels en Harm Bebingh toen mee bezig was. Aanleiding voor het inschakelen van de archeologen waren de verhalen over een ondergrondse tunnel op het terrein van vredeveld. Onlangs publiceerde de Stichting Archeologie & Monument haar eindconclusie die we hier verkort zullen weergeven. Al vele jaren lang gaat in Assen het verhaal over een ondergrondse tunnel bij Vredeveld. Verschillende mensen hadden zich bij de Wergroep Valkenstijn Onderzoek gemeld met hun verhalen over de tunnel. Verklaringen van deze personen onafhankelijk van elkaar en zonder enige vorm van eigen belang leken erop te wijzen dat er drie locaties bestaan op het landgoed waar zij vermoeden dat er zich een ondergrondse tunnel zou bevinden


Foto: Stichting Archeologie & Monument


Prikken en boren

Het onderzoek naar de ondergrondse tunnel bestond uit waarnemingen in de vorm van prikken en boren en een opgraving op het landgoed. Ook werd het terrein afgezocht met metaal detectoren en een zogeheten diepzoeker. Boringen op het terrein van Vredeveld en de groenlanden hebben uitgewezen dat er geen sprake is van een natuurlijke hoogte. Om de huisplaats in te richten voor het bouwen van het herenhuis werd begonnen met de aanleg van een grachtengordel. De daarbij vrijgekomen grond werd gebruikt om de oprijlaan en de huisplaats op te hogen. Hetzelfde is indertijd gebeurd met de ‘Steendijk’ tussen Assen en Amelte. Met prikstokken zijn die delen van het groenland rond het landhuis onderzocht waarvan verschillende getuigen beweerden dat zich daar een ondergrondse tunnel zou bevinden. Dit alles met negatief resultaat. We hebben vastgesteld dat het hele terrein van Vredeveld rijk is aan verontreinigingen aan modern bouw- en metaalafval. Het zoeken met metaaldetectors leverde metaalvondsten op als munten, knopen en gespen. Onze boringen op de huisplaats zelf leverden eveneens negatief resultaat op.

Zoals verwacht was het boren vlakbij het voormalig huis moeilijk, omdat de ondergrond bezaaid bleek te zijn met puin van het gesloopte huis. Het prikken tot op een diepte van 1,5 meter en het boren tot 2 meter rond de huisplaats leverde ons het gegeven op dat er van een verstoring van de ondergrond geen sprake kon zijn. Een ingraving van een eventuele ondergrondse tunnel hebben we dan ook niet kunnen aantonen. Wel vonden we ten noordwesten van het voormalig huis in de ondergrond aaneengesloten muurwerken. Na overleg met de provinciaal archeoloog besloten we een opgraving te doen op dit stuk grond. Op het betreffende stuk grond, aan twee zijden begrensd door de gracht, begonnen we met het graven van twee proefsleuven. Op 1 meter diepte vanaf het maaiveld kwam er een stuk muurwerk te voorschijn welke aan één zijde betegeld bleek. Met een graafmachine werd daarna een groter vlak blootgelegd om de mogelijkheid te krijgen alle vier zijden van een kelder op te graven. Wat we daarna met de schop en troffel blootlegden, bleek een regenwaterkelder te zijn.


De regenwaterkelder was overdekt met een gewelf

Een kelder als deze op Vredeveld werd destijds gebruikt voor de opvang van hemelwater. Dit ‘grijs’ water gebruikte men toen in het huishouden als was- en schrobwater ten werd in de regel niet voor consumptie geschikt geacht. In oorspronkelijke staat moet deze regenwaterkelder overdekt zijn geweest met een gewelf. Dit is nu ingestort. Alleen aan de oostelijke wand van de kelder is nog een aanzet te zien van dit gewelf. Na verwijdering van het puin en het zand bleken de wanden en vloer bekleed te zijn met plavuizen. De wanden waren betegeld met groene en gele loodgeglazuurde plavuizen in een dambordpatroon. Dezelfde verwerking werd toegepast voor de helft van het vloeroppervlak. De andere helft bestaat uit twee rijen gele plavuizen en de rest uit blauwgrijze plavuizen. Het vermoeden bestaat dat tijdens de afwerking van de kelder niet genoeg groene en gele plavuizen in voorraad waren In gereconstrueerde toestand zou de binnenwerkse hoogte zo’n 1,65 meter bedragen. De buitenwerkse maten van de kelder hebben een lengte van bijna 5 meter en een breedte van bijna 3 meter.


Foto: Stichting Archeologie & Monument


Een vervolgonderzoek

De kelder werd in een keer gebouwd. Dat blijkt uit het feit dat we in het tegel- en metselwerk geen enkele onderbreking in de bouwstructuur hebben gevonden. Zoiets zou eventueel kunnen duiden op een latere uitbreiding van de kelder. Een opmerkelijk detail is aan de oostzijde van de kelderwand te vinden. Ongeveer in het midden ervan werd de aanzet van een 56 cm brede ingang zichtbaar; waarschijnlijk een luik waardoorheen men het water vroeger opputte. Dat de kelder inderdaad voor de opvang van regenwater heeft gediend, blijkt wel uit het feit dat in het verlengde van het luik op de bodem van de kelder een versleten plek werd aangetroffen. Bij het laten zakken van een emmer aan een stuk touw of een ketting vanaf het luik bovenin raakte de vloer daar ter plekke zo beschadigd dat het glazuur van de plavuizen sprong. Ook werd de wand steeds geraakt, zodat ook deze beschadigd raakte.

Ondanks intensief onderzoek op het landgoed Vredeveld te Assen naar een ondergrondse tunnel hebben we deze niet gevonden. Een vervolgonderzoek met grondradar zou op dit punt nog meer duidelijkheid kunnen verschaffen. Wat wel tevoorschijn kwam, was een mooi exemplaar van een regenwaterkelder. Een kelder van dit formaat en gedecoreerd met geglazuurde plavuizen kom je niet vaak tegen. De kelder is door ons onderzoek niet aangetast, maar opgevuld met zand om het zo in stand te houden. De kelder dateert gezien de aangebrachte plavuizen uit het begin van de 18e eeuw. Niet uit te sluiten is dat een deel van de verhalen over een ondergrondse tunnel valt terug te voeren op de aanwezigheid van deze waterkelder.






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl