In en om Assen





De Zuiderkerk in Emmen


Bronvermelding:
Het Drentse Landschap'. Juni 2010, nummer 66. Een artikel van Olav Reijers, directeur van het Drents Plateau.


foto: Martin Laning


Een kerk met een rouwlint


In de week voor Pasen zagen we opeens een primeur in Nederland: een kerk met een rouwlint eromheen. Rondom de hele Zuiderkerk in Emmen was een band van zwart landbouwplastic gespannen. Wat was er gebeurd? Op palmzondag, na afloop van de dienst in de Zuiderkerk, nam de voorzitter van de Protestantse Kerk Emmen het woord. Hij deelde de kerkgangers mee dat hun kerk zou worden verkocht en waarschijnlijk gesloopt. Voortaan zouden zij moeten kerken in een van beide andere kerken in het centrum. Het nieuws sloeg in als een bom; mensen zaten huilend bij elkaar vanwege het aanstaande verlies van hun dierbare kerk waar zij vele belangrijke momenten uit hun leven hadden beleefd.

De Gereformeerde kerk in Emmen kent een lange geschiedenis. De beweging ontstond in 1834 in Ulrum waar zich een groep gelovigen onder leiding van dominee Hendrik de Cock afkeerde van de Hervormde kerk. Zij konden zich niet vinden in de meer vrijzinnige koers die de Kerk voorstond. Heel toepasselijk kregen zij de naam Afgescheidenen, pas veel later mochten zij de naam Christelijk Gereformeerde Kerk gebruiken. De Afscheiding kreeg veel aanhangers en bereikte al snel Emmen. In 1843 vroegen de afgescheidenen van Emmen erkenning aan bij koning Willem II en waarschijnlijk betrokken zij datzelfde jaar nog een kerk bij de Westeneschersteeg, aan de westkant van het toenmalige dorp. Deze kerk deed dienst tot 1923 toen het gebouw bijna letterlijk uit zijn voegen barstte en bij iedere storm dreigde in te storten.

Dat jaar namen zij aan de zuidkant van Emmen aan de Wilhelminastraat een nieuwe kerk in gebruik, een markant bakstenen gebouw. Het heeft een lange toren met slanke spits en is gebouwd in de vorm van een kruis met gelijke armen. De uitvoering is sober, de muren en ramen zijn nauwelijks versierd, het portaal is bescheiden.Van binnen is de kerk heel ruim, met een prachtige lichtval door de hoge ramen. Het interieur was ooit donkerder maar is helemaal wit geschilderd inclusief de kerkbanken. De verkoop van het perceel en de opstallen van de oude kerk bracht zoveel op dat het kerkbestuur bijna direct opdracht gaf om naast de nieuwe kerk ook een ruime pastorie te bouwen.

Fusie

De verdere lotgevallen van de Gereformeerde Kerk in Emmen zijn illustratief voor de problematiek van kerken in Nederland. Al in de jaren '30 werd een tweede gereformeerde kerk aan de noordkant van Emmen gebouwd, de Noorderkerk, waarna de kerk aan de Wilhelminastraat Zuiderkerk ging heten. Na de oorlog breidde Emmen fors uit en in iedere nieuwe wijk werd een nieuwe gereformeerde kerk gebouwd. Eerst de Ichtus in Emmermeer die de Noorderkerk verving, toen de Angeluskerk in Angelslo en daarna de Schepershof in Emmerhout. Bij de totstandkoming van de volgende wijk, Bargeres, in de jaren '80 tekende de ontkerkelijking zich al af en betrokken de gereformeerde en hervormde gemeente samen een nieuw gebouw, De Opgang. Voor de nieuwste wijk De Rietlanden werd geen kerk meer gebouwd maar huurden de samenwerkende kerken een ontmoetingsruimte binnen een zorginstelling.

Vanwege teruglopend kerkbezoek door ontkerkelijking en vergrijzing zijn de Gereformeerde en Hervormde Kerk inmiddels gefuseerd tot de Protestantse Kerk Emmen. Een paar kerkgebouwen zijn al afgestoten of verdwenen door sloop zodat in bijna iedere wijk nu één kerkgebouw in gebruik is, behalve in het centrum. Naast de Zuiderkerk heeft de Protestantse Kerk daar de beschikking over de Grote kerk, de oudste kerk van Emmen (die dateert uit de 12e eeuw), en de hervormde Kapel uit 1923. Dat is er één teveel en daarom heeft een adviescommissie voorgesteld de Zuiderkerk af te stoten. Beide andere kerken hebben namelijk een monumentenstatus zodat zij makkelijker een beroep kunnen doen op subsidies. Dat is erg wrang voor de Zuiderkerk want zij is de moederkerk van alle andere gereformeerde kerken in Emmen, kan zich financieel nog redden en kent een behoorlijke groep trouwe kerkgangers. Het gebouw is volop in gebruik voor vergaderingen en zangrepetities.

Lief en Leed

Kan de Gemeente Emmen dan niets doen? Officieel niet want als de kerk geen monument is, heeft de Gemeente nauwelijks een middel om sloop tegen te gaan. Jammer is het natuurlijk wel. Decennia lang werd het silhouet van Emmen bepaald door de torens van de Grote kerk en de Zuiderkerk. Inmiddels is bijna overal in het centrum nieuwbouw verschenen, zeker rond de Zuiderkerk die bijna verstopt staat tussen moderne appartementen. Met de pastorie vertelt de kerk nog als enige het verhaal van die plek, van 90 jaar lief en leed. Het gebouw is dan misschien geen monument, het heeft wel een grote betekenis voor de omgeving en is deel van de geschiedenis van de stad.

Dit dilemma is niet uniek voor de Zuiderkerk. Overal in ons land zien kerken zich voor dezelfde keus gesteld. Maar de vrienden van de Zuiderkerk zijn er wel in geslaagd hun onvrede op een unieke wijze naar buiten te brengen, met de rouwband om de kerk. De band is nu verdwenen maar met een handtekeningenactie proberen zij steun te krijgen voor de redding van hun kerkgebouw


De Zuiderkerk aan de Wilhelminastraat in Emmen wordt definitief een gemeentelijk monument.


Bronvermelding:
RTV Drenthe; 30 maart 2014

Het college van B&W van Emmen legt het bezwaar van het kerkbestuur naast zich neer. Sloop of ingrijpende aanpassing aan de buitenkant van de kerk of de bijbehorende pastorie is hierdoor verboden. De monumentenstatus was aangevraagd door erfgoedorganisatie Het Cupyersgenootschap in Arnhem. Die zet zich in voor behoud van de door architect Cuypers gebouwde panden.

Sloop of een ingrijpende verbouwing van de Zuiderkerk is door deze status verboden. Het bestuur van de protestantse gemeente in Emmen voelde zich overvallen door de aangevraagde monumentenstatus. Het bestuur wil de kerk verkopen en vreest dat dit door de beperkingen een stuk moeilijker wordt Ook de verkoopplannen verlopen niet erg vlot. Er wordt al jaren zonder succes onderhandeld met diverse partijen.

De Emmer kerkgemeente wil van het gebouw af omdat het aantal kerkgangers steeds verder terugloopt. Exploitatie van de Zuiderkerk wordt hierdoor een kostbare zaak. Om dezelfde reden staat de Voorhofkerk in Angelslo al jaren te koop. Ook dit gebouw heeft een monumentenstatus.






© 2006-2009 www.mijn-eigen-website.nl